Hơn 9,55 tỷ cổ phiếu ngân hàng còn room ngoại, dòng tiền vẫn tập trung vào số ít mã

Đến ngày 30/6, 27 ngân hàng niêm yết và đăng ký giao dịch có tổng cộng hơn 94,87 tỷ cổ phiếu lưu hành. Theo giới hạn sở hữu hiện hành, nhà đầu tư nước ngoài được phép nắm tối đa hơn 24,43 tỷ cổ phiếu, đã sở hữu hơn 14,88 tỷ cổ phiếu và còn có thể mua thêm khoảng 9,55 tỷ cổ phiếu. Tỷ lệ lấp đầy room ngoại toàn ngành đạt 60,91%.

Nhìn vào con số tuyệt đối, ngành ngân hàng vẫn còn dư địa khá lớn để đón vốn ngoại. Tuy nhiên, bức tranh thực tế lại không đơn giản. Room còn nhiều nhưng phân bổ rất không đồng đều, trong khi dòng tiền nước ngoài cũng không chảy theo nơi có nhiều dư địa nhất.

Theo thống kê, riêng 5 ngân hàng gồm SHB, SeABank (SSB), BIDV, Vietcombank và MSB đang chiếm tới 49,03% tổng lượng room ngoại còn lại của toàn ngành. Nếu tính thêm Nam A Bank, Eximbank, VPBank, VietinBank và Sacombank, 10 ngân hàng này nắm giữ tới 73,66% lượng cổ phiếu mà khối ngoại vẫn có thể mua thêm.

Ở chiều ngược lại, nhóm ngân hàng được khối ngoại sở hữu cao nhất lại gần như không còn nhiều dư địa. Techcombank, MB, OCB, VIB, VietinBank và ACB đều đã lấp đầy trên 80% room ngoại. Tổng lượng cổ phiếu còn lại để nhà đầu tư nước ngoài mua thêm tại 6 ngân hàng này chỉ khoảng 962 triệu cổ phiếu, tương đương hơn 10% tổng room còn trống của toàn ngành.

Điều đó cho thấy nghịch lý đáng chú ý của nhóm ngân hàng: room rộng chưa đồng nghĩa với khả năng hút vốn, trong khi những cổ phiếu hấp dẫn nhất với nhà đầu tư nước ngoài lại là nhóm gần kín room.

Một nguyên nhân đến từ quy định pháp lý. Theo Nghị định 69/2025/NĐ-CP, tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại một ngân hàng thương mại thông thường không vượt quá 30% vốn điều lệ. Chỉ những ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc mới có thể nâng giới hạn lên tối đa 49% trong thời gian thực hiện phương án tái cơ cấu.

Trong bối cảnh đó, room ngoại không chỉ là hạn mức giao dịch trên sàn mà còn trở thành một phần trong chiến lược huy động vốn của từng ngân hàng. Ban lãnh đạo có thể lựa chọn giữ lại room cho nhà đầu tư chiến lược, dành cho các đợt phát hành riêng lẻ hoặc mở rộng thanh khoản trên thị trường.

Thực tế cho thấy 11 ngân hàng hiện duy trì room tối đa dưới 30%, gồm ABBank, BVBank, Eximbank, HDBank, LPBank, MB, NVB, OCB, Techcombank, VietABank và VIB. Dù chỉ chiếm khoảng 27,5% tổng room tối đa của toàn ngành, nhóm này lại đang nắm tới gần 36% lượng cổ phiếu do nhà đầu tư nước ngoài sở hữu. Điều đó phản ánh sức hút của cổ phiếu không phụ thuộc hoàn toàn vào quy mô room mà còn gắn với chất lượng tài sản, thanh khoản và chiến lược phát triển.

Điển hình là Techcombank. Room ngoại tối đa của ngân hàng ở mức 22,54%, trong khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài đã đạt 21,66%. Khối ngoại hiện chỉ còn có thể mua thêm khoảng 62 triệu cổ phiếu TCB, tương ứng room đã lấp đầy hơn 96%.

MB cũng ở trạng thái tương tự khi room đã được sử dụng gần 96%, chỉ còn khoảng 82 triệu cổ phiếu cho nhà đầu tư nước ngoài. Trong khi đó, OCB, VIB, VietinBank và ACB đều có tỷ lệ lấp đầy trên 80%, cao hơn đáng kể mức bình quân của toàn ngành.

Điểm chung của nhóm này là room ngoại luôn gắn với các kế hoạch tăng vốn quy mô lớn. Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên, MB thông qua kế hoạch tăng vốn thêm hơn 22.100 tỷ đồng, nâng vốn điều lệ lên trên 102.600 tỷ đồng. Phương án gồm chia cổ tức bằng cổ phiếu, phát hành cho cổ đông hiện hữu và chào bán riêng lẻ tối đa 200 triệu cổ phiếu.

Chủ tịch HĐQT Lưu Trung Thái cho biết MB chưa nâng room ngoại nhằm giữ dư địa tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược và tối ưu giá phát hành. Đáng chú ý, lượng room còn lại chỉ khoảng 82 triệu cổ phiếu, thấp hơn nhiều so với quy mô phát hành riêng lẻ dự kiến. Điều này cho thấy room ngoại không chỉ là câu chuyện giao dịch trên sàn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc vốn và quyền lợi cổ đông.

VPBank cũng lựa chọn cách tiếp cận tương tự. Ngân hàng hiện còn khoảng 480 triệu cổ phiếu room ngoại, nhưng dự kiến phát hành riêng lẻ hơn 624 triệu cổ phiếu cho một nhà đầu tư nước ngoài trong giai đoạn quý III-IV/2026. Quy mô phát hành lớn hơn lượng room hiện hữu khiến bài toán phân bổ room sau tăng vốn trở thành yếu tố quan trọng.

HDBank, Vietcombank và BIDV cũng đang đặt room ngoại trong chiến lược huy động vốn. Vietcombank dự kiến chào bán riêng lẻ tối đa 543 triệu cổ phiếu, tương đương hơn 66% lượng room còn lại. BIDV lên kế hoạch phát hành tối đa 780 triệu cổ phiếu trong giai đoạn 2026-2027, gần bằng toàn bộ phần room hiện còn dành cho nhà đầu tư nước ngoài.

Ở phía ngược lại, nhiều ngân hàng vẫn còn dư địa rất lớn nhưng tỷ lệ sở hữu nước ngoài lại ở mức thấp. SHB còn hơn 1,24 tỷ cổ phiếu room ngoại, nhưng tỷ lệ lấp đầy mới đạt 13,7%. SeABank còn hơn 1 tỷ cổ phiếu, trong khi sở hữu nước ngoài chỉ khoảng 0,24%. MSB, Nam A Bank và Eximbank cũng còn từ 500-700 triệu cổ phiếu room nhưng tỷ lệ lấp đầy đều ở mức khá thấp.

Tổng cộng, nhóm ngân hàng có tỷ lệ hở room trên 90% còn khoảng 3,46 tỷ cổ phiếu dành cho khối ngoại, tương đương hơn 36% tổng room còn lại toàn ngành. Tuy nhiên, lượng cổ phiếu mà nhà đầu tư nước ngoài thực sự nắm giữ tại nhóm này chỉ chiếm khoảng 2,75% room tối đa. Khoảng cách rất lớn giữa quyền được mua và lượng vốn đã giải ngân cho thấy room rộng chưa đủ để tạo sức hút.

Ngay cả SHB, dù đã triển khai kế hoạch tăng vốn với tổng cộng 750 triệu cổ phiếu, trong đó có 200 triệu cổ phiếu phát hành riêng lẻ, quy mô này cũng mới tương đương khoảng 16% lượng room ngoại còn lại. Phần lớn dư địa vẫn chỉ có thể chuyển thành dòng tiền nếu ngân hàng tiếp tục cải thiện hiệu quả kinh doanh, chất lượng tài sản và thanh khoản cổ phiếu.

Một trường hợp khác là LPBank. Dù hiện room ngoại mới ở mức 5%, đại hội cổ đông đã thông qua chủ trương nâng giới hạn sở hữu nước ngoài lên tối đa 30%. Nếu được triển khai, room ngoại của LPBank sẽ tăng thêm hơn 740 triệu cổ phiếu, mở ra dư địa lớn hơn đáng kể cho dòng vốn quốc tế.

Trong nửa cuối năm, câu chuyện room ngoại của nhóm ngân hàng được kỳ vọng sẽ nhận thêm lực đẩy từ quá trình nâng hạng thị trường. Theo lộ trình đã được FTSE Russell xác nhận, Việt Nam sẽ chính thức trở thành thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9, với các đợt đưa cổ phiếu vào bộ chỉ số FTSE GEIS kéo dài đến tháng 9/2027.

Dòng vốn thụ động sẽ ưu tiên các tiêu chí như vốn hóa, thanh khoản, tỷ lệ tự do chuyển nhượng và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Trong khi đó, các quỹ chủ động còn đánh giá thêm chất lượng tài sản, tăng trưởng lợi nhuận, định giá và chiến lược cổ đông. Vì vậy, với ngành ngân hàng, room ngoại không còn đơn thuần là số cổ phiếu còn được mua, mà đã trở thành biến số phản ánh chiến lược tăng vốn, cơ cấu cổ đông và năng lực thu hút dòng tiền quốc tế sau nâng hạng thị trường.