Hơn 511 triệu tấn CO2 lên sàn carbon từ ngày 29/6, Hòa Phát, Formosa, EVN được giao dịch

Thị trường carbon Việt Nam chuẩn bị bước vào giai đoạn vận hành thực tế khi hơn 511 triệu tấn CO2 tương đương (CO2e) sẽ chính thức được đưa lên sàn giao dịch từ ngày 29/6. Đây được xem là cột mốc quan trọng trong quá trình hình thành cơ chế định giá phát thải và thúc đẩy lộ trình giảm phát thải của các doanh nghiệp trong nước.

Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vừa hoàn tất việc đăng ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính giai đoạn 2025-2026 trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Theo công bố ngày 22/6, tổng hạn ngạch phát thải của ba ngành phát thải lớn nhất gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng đạt hơn 511 triệu tấn CO2e. Đây sẽ là lượng hạn ngạch được đưa vào giao dịch trên thị trường carbon trong nước, với phiên giao dịch đầu tiên dự kiến diễn ra ngày 29/6 và kéo dài đến ngày 24/12/2027.

Danh sách doanh nghiệp được tham gia giao dịch gồm 92 đơn vị thuộc các ngành phát thải trọng điểm như Hòa Phát, Formosa Hà Tĩnh, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power), Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (VICEM) cùng nhiều doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn khác.

Trước đó, tháng 2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho ba ngành nói trên, gồm khoảng 243 triệu tấn CO2e cho năm 2025 và 268 triệu tấn CO2e cho năm 2026. Theo cơ chế vận hành của thị trường carbon, các doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch được phân bổ sẽ phải mua thêm hạn ngạch từ các đơn vị phát thải thấp hơn hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù đắp phần thiếu hụt.

Tỷ lệ sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ được giới hạn tối đa ở mức 30% lượng hạn ngạch phát thải được giao. Về bản chất, tín chỉ carbon là loại tài sản môi trường có thể giao dịch, trong đó mỗi tín chỉ tương ứng với quyền phát thải hoặc cắt giảm một tấn CO2 hay lượng khí nhà kính quy đổi tương đương.

Sự xuất hiện của thị trường carbon được kỳ vọng sẽ tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm phát thải. Những doanh nghiệp phát thải thấp hơn mức được giao sẽ có cơ hội bán phần hạn ngạch dư thừa để tạo thêm nguồn thu.

Theo lộ trình của Chính phủ, thị trường carbon Việt Nam sẽ được vận hành thí điểm từ nay đến hết năm 2028 trước khi chính thức triển khai từ năm 2029. Trong giai đoạn thí điểm, các doanh nghiệp tham gia sẽ được miễn phí dịch vụ giao dịch trên sàn.

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu, cho biết phần lớn cấu phần quan trọng của thị trường carbon đã được hoàn thiện. Hệ thống đăng ký hạn ngạch phát thải, cơ sở dữ liệu và hạ tầng công nghệ cơ bản đã sẵn sàng vận hành, trong khi các quy chế cuối cùng và cơ chế cấp phép thành viên thị trường đang được tiếp tục hoàn thiện.

Cũng trong ngày 22/6, Cục Biến đổi khí hậu đã ký kết các biên bản phối hợp với Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) nhằm chuẩn bị cho quá trình vận hành thị trường carbon trong nước.

Theo quy định hiện hành, hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon đủ điều kiện sẽ được đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý. Các tài sản này được lưu ký tại VSDC và giao dịch trên hệ thống do HNX vận hành. Đáng chú ý, trước thời điểm thị trường chính thức mở cửa, nhiều công ty chứng khoán như VPS, VNDirect, MBS, DNSE, CTS và PSI đã được chấp thuận tư cách thành viên lưu ký và thanh toán giao dịch carbon.

Sau nhiều năm chuẩn bị về thể chế, dữ liệu và hạ tầng kỹ thuật, việc hơn 511 triệu tấn CO2e chính thức được đưa lên sàn giao dịch đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn xây dựng chính sách sang vận hành thực tế. Với các doanh nghiệp phát thải lớn như nhiệt điện, thép và xi măng, carbon từ nay không chỉ là chỉ tiêu môi trường mà đang dần trở thành một loại tài sản có giá trị kinh tế và có thể mua bán trên thị trường.