Giải ngân đầu tư công đạt gần 42% kế hoạch sau 7 tháng, áp lực tăng tốc dồn vào cuối năm

Theo Bộ Tài chính, tính đến ngày 31/7/2026, tổng vốn đầu tư công giải ngân trên phạm vi cả nước ước đạt 425.312 tỷ đồng, tương đương 41,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 117.554,1 tỷ đồng, đạt 32,3% kế hoạch, còn vốn ngân sách địa phương đạt 307.757,9 tỷ đồng, tương ứng 47,3%.

So với cùng kỳ năm 2025, tiến độ giải ngân tăng 3,6 điểm phần trăm, trong khi quy mô vốn giải ngân cao hơn 86.813,2 tỷ đồng. Dù vậy, vẫn còn 5 bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới 10% hoặc chưa thực hiện giải ngân, cho thấy áp lực hoàn thành mục tiêu giải ngân trong những tháng cuối năm vẫn rất lớn.

Đáng chú ý, nếu loại trừ phần vốn tiết kiệm 5% từ kế hoạch đầu tư công ngân sách địa phương, tương đương khoảng 32.511,3 tỷ đồng, dự kiến dành cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cùng với 9.648,2 tỷ đồng mới được bổ sung trong tháng, tỷ lệ giải ngân thực tế của cả nước đạt khoảng 43,8% trên tổng kế hoạch.

Về phân bổ vốn, tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 đã được Quốc hội quyết nghị và Thủ tướng Chính phủ giao là 1.014.234,2 tỷ đồng. Tuy nhiên, hiện vẫn còn 83.216,4 tỷ đồng chưa được phân bổ, thuộc thẩm quyền của Chính phủ.

Theo Bộ Tài chính, nguồn vốn chưa phân bổ này dự kiến sẽ được ưu tiên cho các dự án khởi công mới sau khi hoàn tất các thủ tục đánh giá hiệu quả và bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Đồng thời, nguồn lực cũng sẽ được dành cho các chương trình mục tiêu quốc gia, các nhiệm vụ về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phần điều chỉnh giảm kế hoạch vốn năm 2026 theo Nghị quyết số 176/NQ-CP.

Đánh giá về tiến độ giải ngân, Bộ Tài chính cho biết kết quả 7 tháng đầu năm vẫn chịu tác động của cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Trước hết, nguồn cung vật liệu xây dựng chưa đáp ứng kịp nhu cầu gia tăng trong bối cảnh đẩy mạnh đầu tư công, trong khi biến động giá nguyên vật liệu và nhiên liệu làm tăng chi phí đầu vào, kéo theo việc điều chỉnh hợp đồng và các thủ tục liên quan.

Một điểm nghẽn khác là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương vẫn chậm do vướng mắc về quy hoạch, phát sinh khối lượng di dời hạ tầng kỹ thuật và chưa đạt được sự đồng thuận của người dân. Đây tiếp tục là nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai nhiều dự án hạ tầng trọng điểm.

Bên cạnh đó, chất lượng lập kế hoạch vốn tại một số bộ, ngành và địa phương chưa sát với thực tế, dẫn đến tình trạng bố trí vốn chưa phù hợp với tiến độ triển khai dự án. Trong khi đó, các dự án sử dụng vốn ODA vẫn gặp khó do quy trình giải ngân, đấu thầu và thủ tục với nhà tài trợ còn phức tạp, làm kéo dài thời gian thực hiện.

Đối với các dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc nghiên cứu, lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp cũng cần nhiều thời gian hơn so với các dự án đầu tư thông thường. Ngoài ra, thời tiết bất lợi, đặc biệt là mưa kéo dài tại nhiều địa phương trong tháng 7, tiếp tục ảnh hưởng đến thi công, nghiệm thu và thanh toán khối lượng hoàn thành.

Để đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính cho rằng cần đồng thời xử lý các điểm nghẽn về nguồn cung vật liệu xây dựng, chủ động phương án sử dụng vật liệu thay thế và bình ổn thị trường vật liệu. Song song đó là tháo gỡ các vướng mắc trong bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư, nhất là đối với các dự án giao thông trọng điểm.

Cơ quan này cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả điều hành, tăng tính linh hoạt trong điều chuyển kế hoạch vốn, đồng thời rút ngắn quy trình nghiệm thu, thanh toán để đẩy nhanh tốc độ giải ngân. Việc cập nhật dữ liệu và thực hiện chấm điểm giải ngân theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg cũng cần được triển khai đầy đủ, kịp thời.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phấn đấu giải ngân tối đa 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc lấy hiệu quả làm tiêu chí trọng tâm trong điều hành. Theo đó, nguồn vốn tại các dự án chậm triển khai phải được điều chuyển kịp thời sang các dự án có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Song song với đó, các địa phương được yêu cầu chủ động xử lý các dự án tồn đọng, đẩy nhanh việc sắp xếp và khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư theo cơ chế phân cấp, qua đó tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Một điểm mới trong công tác quản lý đầu tư công là thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 1129/QĐ-TTg, Bộ Tài chính đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ chấm điểm kết quả giải ngân vốn đầu tư công. Hệ thống sẽ được triển khai chạy thử trong các kỳ báo cáo từ tháng 7 đến tháng 9/2026, trước khi chính thức áp dụng từ kỳ báo cáo tháng 10/2026 nhằm tăng cường tính minh bạch và nâng cao chất lượng đánh giá kết quả giải ngân.

Trong quá trình vận hành thử, Bộ Tài chính sẽ phối hợp với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương để tổng hợp các khó khăn, vướng mắc phát sinh, tiếp tục hoàn thiện hệ thống và báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những nội dung vượt thẩm quyền trước khi triển khai chính thức trên phạm vi cả nước.