Giá xăng giảm mạnh, vì sao cổ phiếu Petrolimex mất gần một nửa giá trị?

Giá xăng dầu trong nước đã giảm mạnh kể từ giữa tháng 6. Theo liên Bộ Công Thương - Tài chính, từ ngày 18/6, giá xăng E5 RON92 giảm còn 20.120 đồng/lít, trong khi E10 RON95 còn 20.750 đồng/lít. So với giai đoạn đỉnh của cơn sốc năng lượng trước đó, giá xăng đã giảm khoảng 10.000 đồng/lít và dầu diesel giảm hơn 21.000 đồng/lít.

Thông thường, giá nhiên liệu hạ nhiệt được xem là tín hiệu tích cực đối với nền kinh tế khi giúp giảm chi phí vận tải, logistics và sản xuất. Tuy nhiên, diễn biến trên thị trường chứng khoán lại cho thấy một góc nhìn khác. Kết phiên 23/6, cổ phiếu PLX của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã giảm gần 46% so với đầu tháng 3, xuống dưới 38.000 đồng/cổ phiếu.

Điều khiến thị trường lo ngại không nằm ở nhu cầu tiêu thụ xăng dầu mà nằm ở cấu trúc tài sản của Petrolimex. Với vai trò doanh nghiệp phân phối xăng dầu lớn nhất cả nước, Petrolimex phải duy trì lượng hàng dự trữ rất lớn để đảm bảo nguồn cung cho hệ thống kho bể, tổng kho và hàng nghìn cửa hàng bán lẻ trên toàn quốc.

Trong môi trường giá dầu tăng, lượng hàng tồn kho này có thể tạo ra lợi nhuận đáng kể nhờ chênh lệch giá. Nhưng khi giá dầu giảm nhanh, hiệu ứng ngược lại xuất hiện. Hàng hóa được nhập ở vùng giá cao phải bán ra ở vùng giá thấp hơn, kéo theo áp lực giảm giá trị tồn kho và ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận.

Báo cáo tài chính quý I/2026 cho thấy Petrolimex ghi nhận khoản lỗ sau thuế 662 tỷ đồng, đánh dấu quý thua lỗ đầu tiên trong khoảng 4 năm trở lại đây. Theo giải trình của doanh nghiệp, nguyên nhân chủ yếu đến từ biến động bất lợi của giá dầu thế giới khiến giá trị hàng tồn kho giảm mạnh trong thời gian ngắn.

Trong giai đoạn căng thẳng năng lượng, Petrolimex đã chủ động tăng dự trữ nhằm bảo đảm an ninh nguồn cung. Sản lượng xuất bán riêng tháng 3 đạt hơn 1,13 triệu m3/tấn, tăng khoảng 20% so với cùng kỳ. Doanh nghiệp đồng thời duy trì lượng tồn kho gần 1 triệu m3/tấn, cao hơn mức thông thường để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Các số liệu trên bảng cân đối kế toán cho thấy rõ tác động của quyết định này. Tính đến cuối quý I/2026, giá trị hàng tồn kho của Petrolimex tăng thêm hơn 22.000 tỷ đồng so với đầu năm, lên gần 36.300 tỷ đồng. Cùng thời điểm, các khoản phải trả ngắn hạn cũng tăng gần 35.000 tỷ đồng, phản ánh quy mô nhập hàng đã được mở rộng đáng kể trong giai đoạn giá dầu leo thang.

Từ góc độ nhà đầu tư, vấn đề không chỉ là khoản lỗ 662 tỷ đồng của một quý. Điều thị trường quan tâm hơn là mức độ nhạy cảm của lợi nhuận Petrolimex trước các biến động ngắn hạn của giá dầu. Khi doanh nghiệp nắm giữ lượng tồn kho trị giá hàng chục nghìn tỷ đồng, mỗi đợt tăng hoặc giảm mạnh của giá năng lượng đều có thể nhanh chóng phản ánh lên kết quả kinh doanh.

Đó cũng là lý do cổ phiếu PLX giảm mạnh hơn nhiều so với mức giảm của giá dầu trong cùng giai đoạn. Thị trường đang chiết khấu rủi ro tồn kho giá cao và lo ngại áp lực này có thể tiếp tục ảnh hưởng tới lợi nhuận trong các quý tới nếu giá dầu chưa sớm ổn định trở lại.

Ở góc độ dài hạn, Petrolimex vẫn sở hữu lợi thế lớn nhờ mạng lưới phân phối rộng khắp và vị thế dẫn đầu thị trường xăng dầu Việt Nam. Tuy nhiên, câu chuyện hiện tại cho thấy một nghịch lý của ngành năng lượng: giá xăng dầu giảm có thể là tin vui với người tiêu dùng, nhưng lại trở thành áp lực đối với doanh nghiệp đang nắm giữ lượng lớn hàng hóa được hình thành trong giai đoạn giá cao.

Vì vậy, cú giảm gần 50% của cổ phiếu PLX không đơn thuần phản ánh diễn biến giá dầu. Đằng sau đó là sự thận trọng của thị trường trước rủi ro tồn kho, áp lực lợi nhuận và khả năng phục hồi kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong bối cảnh giá năng lượng đang bước vào giai đoạn điều chỉnh mạnh.