Giá dầu vẫn dưới 90 USD/thùng giữa tâm bão Trung Đông: Điều gì đang giữ thị trường?

Giá dầu thế giới tiếp tục duy trì ở vùng cao sau cú tăng mạnh nhất trong hơn hai tuần, khi căng thẳng Mỹ - Iran leo thang và nguồn cung toàn cầu đối mặt nhiều rủi ro mới. Tuy nhiên, trái với lo ngại về một cú sốc giá, dầu Brent vẫn giao dịch dưới mốc 90 USD/thùng nhờ thị trường vẫn còn những "tấm đệm" giúp hấp thụ cú sốc nguồn cung.

Theo diễn biến thị trường sáng 30/7, dầu Brent giao dịch quanh 89,43 USD/thùng, trong khi dầu WTI ở mức 83,67 USD/thùng, giảm nhẹ so với đỉnh thiết lập trong phiên trước nhưng vẫn duy trì vùng giá cao nhất nhiều tuần. Trước đó, Brent có thời điểm vượt 90 USD/thùng còn WTI tiến sát 85 USD/thùng sau khi tăng gần 7% trong phiên 29/7.

Động lực chính đến từ việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Iran sẽ phải hứng chịu một đợt đáp trả mới sau vụ tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ tại Jordan. Theo nhiều quan chức và cựu quan chức Mỹ, Iran và châu Âu, xung đột nhiều khả năng sẽ kéo dài trong nhiều tháng khi các bên chưa thể tháo gỡ bế tắc tại eo biển Hormuz cũng như đạt được một thỏa thuận ngừng bắn.

Tình hình càng trở nên phức tạp khi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen tiếp tục đe dọa các tuyến vận chuyển năng lượng của Saudi Arabia, trong khi Riyadh phối hợp cùng Mỹ tấn công các mục tiêu tại Iraq có liên hệ với các nhóm vũ trang được Tehran hậu thuẫn. Nguy cơ xung đột lan rộng khiến rủi ro địa chính trị tiếp tục là yếu tố chi phối thị trường dầu mỏ.

Ở phía cung, thị trường còn được hỗ trợ bởi số liệu tồn kho dầu của Mỹ. Trữ lượng dầu thô thương mại giảm mạnh nhất kể từ giữa tháng 6, trong khi lượng dầu tại Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) giảm tuần thứ 18 liên tiếp xuống mức thấp nhất kể từ năm 1983. Điều này cho thấy một trong những nguồn dự phòng quan trọng nhất của thị trường đang dần bị thu hẹp.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là giá dầu vẫn chưa vượt mốc 100 USD/thùng, thấp hơn nhiều so với những dự báo được đưa ra khi eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu – gần như bị gián đoạn. Theo các chuyên gia, điều này cho thấy cú sốc nguồn cung lớn đang được hấp thụ bởi nguồn cung bổ sung, nhu cầu suy yếu và lượng dầu dự trữ được giải phóng.

Theo nghiên cứu của hai chuyên gia IMF công bố ngày 15/7, kể từ khi chiến sự Trung Đông bùng phát đến cuối tháng 5, hơn 1,1 tỷ thùng dầu đã không thể đến được thị trường, tương đương khoảng 10 ngày tiêu thụ dầu toàn cầu. Quy mô thiếu hụt này, tại cùng thời điểm kể từ khi khủng hoảng bắt đầu, còn lớn hơn các cú sốc dầu mỏ năm 1973, chiến tranh Iran - Iraq và chiến tranh Vùng Vịnh.

Trước khi xung đột nổ ra, khoảng 20 triệu thùng dầu và sản phẩm lọc dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Khi tuyến hàng hải này bị gián đoạn, Saudi Arabia và UAE buộc phải chuyển một phần dầu qua các đường ống tới Biển Đỏ và cảng Fujairah. Dù vậy, năng lực thay thế chỉ bù đắp được một phần lượng dầu bị mất.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nguồn cung dầu toàn cầu trong tháng 6 đạt 98,8 triệu thùng/ngày, tăng 4,1 triệu thùng/ngày so với tháng trước nhưng vẫn thấp hơn khoảng 9,4 triệu thùng/ngày so với thời điểm trước chiến tranh. Xuất khẩu dầu từ Vùng Vịnh, kể cả lượng đi qua các tuyến tránh Hormuz, chỉ đạt khoảng 16,1 triệu thùng/ngày, giảm đáng kể so với mức 24 triệu thùng/ngày trước xung đột.

Số liệu của Barclays cũng cho thấy xuất khẩu ròng dầu thô và sản phẩm lọc dầu qua Hormuz trong tuần kết thúc ngày 24/7 chỉ đạt bình quân 2,9 triệu thùng/ngày, giảm một nửa so với tuần trước. Điều này cho thấy hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải chiến lược vẫn chưa thể trở lại trạng thái bình thường.

Theo giới phân tích, thị trường hiện vẫn được nâng đỡ bởi ba "tấm đệm" chính. Thứ nhất là nguồn cung ngoài Vùng Vịnh. Trước khi chiến tranh nổ ra, thị trường đã dư cung khoảng 2 triệu thùng/ngày, trong khi sản lượng của Mỹ, Venezuela, Guyana và Nga tăng thêm gần 2 triệu thùng/ngày trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5, góp phần giảm bớt phần thiếu hụt.

Thứ hai là các tuyến đường ống thay thế. Saudi Arabia sử dụng tuyến Đông – Tây để đưa dầu tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, còn UAE vận chuyển dầu tới cảng Fujairah. Theo Viện Brookings, công suất bổ sung của các tuyến này đạt khoảng 5,7 triệu thùng/ngày. Cộng với lượng dư cung trước chiến tranh, thị trường có thể bù đắp khoảng 6,4 triệu thùng/ngày trong lượng dầu bị gián đoạn tại Hormuz.

"Tấm đệm" thứ ba đến từ nhu cầu tiêu thụ suy yếu và lượng dầu dự trữ được giải phóng. IEA ước tính nhu cầu dầu toàn cầu giảm xuống còn 97,9 triệu thùng/ngày trong tháng 5, thấp hơn 5,3 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước và dự báo cả năm 2026 giảm khoảng 1 triệu thùng/ngày trước khi phục hồi vào năm 2027. Giá năng lượng cao cũng khiến nhiều nền kinh tế, đặc biệt tại châu Á, cắt giảm tiêu thụ hoặc chuyển sang than và năng lượng tái tạo.

Trong khi đó, phần lớn khoảng thiếu hụt khoảng 4 triệu thùng/ngày trong giai đoạn tháng 3-5 được bù đắp bằng dầu dự trữ thương mại và dự trữ chiến lược. Riêng trong tháng 6, lượng dầu đang vận chuyển trên biển tăng thêm 117 triệu thùng, trong khi tồn kho trên đất liền giảm khoảng 96 triệu thùng, trong đó có 44 triệu thùng được giải phóng từ kho dự trữ của các chính phủ OECD. Điều này cho thấy lớp đệm dự trữ đang dần mỏng đi thay vì được bổ sung.

Triển vọng bình thường hóa nguồn cung tiếp tục gặp trở ngại khi Iran ngày 29/7 bác bỏ đề xuất của Oman về cơ chế quản lý chung eo biển Hormuz, đồng thời yêu cầu kiểm soát toàn bộ tuyến tàu đi vào và một phần tuyến đi ra. Tehran tuyên bố eo biển sẽ tiếp tục bị đóng nếu phương án này không được chấp nhận, làm gia tăng rủi ro đối với tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Ở chiều ngược lại, phía cung còn đối mặt thêm nhiều bất ổn khi lực lượng Houthi tuyên bố tấn công các cơ sở vận chuyển dầu nối miền đông Saudi Arabia với cảng Yanbu. Cùng lúc, Viện Dầu khí Mỹ (API) cho biết tồn kho dầu thô nước này giảm thêm khoảng 3,3 triệu thùng trong tuần kết thúc ngày 24/7, còn OPEC+ được cho là đang cân nhắc tạm dừng kế hoạch tăng sản lượng từ tháng 10 sau khi hoàn tất việc đảo ngược một phần các đợt cắt giảm tự nguyện.

Ông Bart Melek, Trưởng bộ phận Chiến lược Hàng hóa Toàn cầu tại TD Securities, cho rằng thị trường đã quá lạc quan về khả năng sớm khôi phục hòa bình trong khi Iran vẫn kiên quyết đòi quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Theo ông, dòng chảy dầu toàn cầu tiếp tục suy giảm và thị trường vật chất ngày càng thắt chặt.

Trong khi đó, Giám đốc nghiên cứu năng lượng DBS Bank Suvro Sarkar dự báo giá dầu Brent có thể tiếp tục dao động mạnh trong vùng 80-100 USD/thùng trong ngắn hạn. Theo mô hình của Viện Brookings, nếu nguồn cung toàn cầu giảm khoảng 10%, giá Brent có thể tăng lên khoảng 120 USD/thùng và thậm chí tiến sát 150 USD/thùng nếu các "tấm đệm" hiện nay dần cạn kiệt. Khi nguồn dự trữ trên bờ suy giảm, công suất các tuyến tránh Hormuz gần như được khai thác tối đa và tiến trình ngoại giao vẫn bế tắc, mỗi đợt leo thang mới tại Trung Đông sẽ khiến thị trường dầu mỏ trở nên nhạy cảm hơn với các cú sốc nguồn cung.