ECB sắp tăng lãi suất: Liệu bóng ma năm 2011 có lặp lại?

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) được dự báo sẽ nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản trong cuộc họp ngày 11/6 nhằm ứng phó với áp lực lạm phát gia tăng từ giá năng lượng. Tuy nhiên, quyết định này đang làm dấy lên lo ngại Eurozone có thể lặp lại sai lầm của năm 2011, khi việc thắt chặt chính sách quá sớm đã góp phần đẩy khu vực vào suy thoái và buộc ECB phải nhanh chóng đảo chiều.

Thị trường hiện gần như đã đặt cược vào kịch bản ECB nâng lãi suất tiền gửi lên 2,25%. Theo khảo sát Reuters, 74 trong số 80 nhà kinh tế được hỏi dự báo ECB sẽ hành động ngay trong cuộc họp tuần này, trong khi phần lớn cũng cho rằng một đợt tăng lãi suất nữa có thể diễn ra vào tháng 9.

Áp lực khiến ECB phải cân nhắc thắt chặt chính sách đến từ sự trở lại của lạm phát. Giá dầu Brent hiện dao động quanh ngưỡng 100 USD/thùng sau căng thẳng tại Trung Đông, cao hơn đáng kể so với giả định trong các kịch bản kinh tế trước đây của ECB. Cùng với đó, lạm phát Eurozone đã tăng lên 3%, mức cao nhất kể từ cuối năm 2022.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ cú sốc lạm phát hiện nay chủ yếu xuất phát từ phía nguồn cung, đặc biệt là giá năng lượng, trong khi nền kinh tế thực lại đang có dấu hiệu suy yếu. Theo Reuters, các chuyên gia kinh tế đã ba lần liên tiếp hạ dự báo tăng trưởng của Eurozone kể từ tháng 3 và hiện chỉ kỳ vọng khu vực này tăng trưởng khoảng 0,7% trong năm nay.

Sự kết hợp giữa tăng trưởng yếu và lạm phát cao đang làm dấy lên nỗi lo về đình lạm, kịch bản từng gây nhiều khó khăn cho các nền kinh tế phát triển trong quá khứ. Khoảng hai phần ba số chuyên gia tham gia khảo sát của Reuters đánh giá rủi ro đình lạm hiện ở mức cao.

Chính điều này khiến cuộc tranh luận về chính sách của ECB trở nên gay gắt hơn. Những người phản đối việc tiếp tục tăng lãi suất cho rằng ngân hàng trung ương đang đối mặt với nguy cơ phản ứng sai công cụ trước một cú sốc giá năng lượng. Bài học năm 2011 vẫn còn nguyên giá trị khi ECB nâng lãi suất giữa lúc khủng hoảng nợ công âm ỉ, khiến suy thoái kinh tế trở nên nghiêm trọng hơn và cuối cùng phải đảo ngược toàn bộ các đợt tăng lãi suất chỉ sau vài tháng.

Ông Holger Schmieding, Kinh tế trưởng tại Berenberg, cảnh báo nếu ECB tiếp tục nâng lãi suất sau tháng 6, Eurozone có thể rơi vào suy thoái nhẹ thay vì chỉ đối mặt với đình lạm. Theo ông, khi người tiêu dùng đã phải thắt chặt chi tiêu do chi phí năng lượng tăng cao, việc tiếp tục siết chính sách tiền tệ có thể tạo thêm áp lực không cần thiết lên nền kinh tế.

Ở chiều ngược lại, những người ủng hộ tăng lãi suất cho rằng ECB cần bảo vệ uy tín chống lạm phát của mình. Ông Bas van Geffen, chiến lược gia vĩ mô cấp cao tại Rabobank, nhận định cái giá của việc đứng yên hiện có thể lớn hơn rủi ro của một đợt tăng lãi suất. Quan điểm này xuất phát từ lo ngại ECB có thể lặp lại sai lầm ngược lại của năm 2022, khi phản ứng quá chậm trước làn sóng lạm phát.

Chủ tịch ECB Christine Lagarde cũng nhiều lần nhấn mạnh rằng bối cảnh hiện nay khác xa thập niên 1970 và không nên đánh đồng với các cuộc khủng hoảng đình lạm trong lịch sử. Tuy nhiên, ngay cả những chuyên gia ủng hộ việc nâng lãi suất cũng thừa nhận ECB đang bước đi trên một lằn ranh rất mong manh.

Rủi ro lớn nhất là nền kinh tế Eurozone có thể yếu hơn những gì các mô hình dự báo đang phản ánh. Khi đó, mỗi đợt tăng lãi suất sẽ trở nên khó đảo ngược hơn và chi phí đối với tăng trưởng có thể lớn hơn dự kiến.

Đối với Việt Nam, tác động từ chính sách của ECB không chỉ dừng lại ở thị trường tài chính. Liên minh châu Âu hiện là một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Nếu Eurozone tiếp tục giảm tốc hoặc rơi vào suy thoái, nhu cầu đối với các mặt hàng như dệt may, da giày, điện tử và nông sản có thể chịu ảnh hưởng đáng kể.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh Fed và ECB cùng duy trì xu hướng thắt chặt hoặc giữ lãi suất ở mức cao trong thời gian dài, áp lực lên tỷ giá, dòng vốn và dư địa điều hành chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam, nhiều khả năng sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.