Chứng khoán Việt Nam sau 9 tháng: Lợi thế nâng hạng và bài toán dòng tiền

Thị trường chứng khoán khép lại 9 tháng đầu năm đầy thử thách đối với nhà đầu tư dù về mặt chỉ số gần như không thay đổi. VN-Index chỉ giảm nhẹ chưa đến 1%. Cuối tháng 9 cũng là giai đoạn đặc biệt khi câu chuyện nâng hạng trở thành tâm điểm, FTSE Russell đồng thời công bố danh sách 27 cổ phiếu đáp ứng điều kiện tham gia FTSE GEIS từ ngày 21/9.

Tuy nhiên, diễn biến của chỉ số chưa phản ánh đầy đủ trạng thái của phần còn lại trên thị trường. Theo thống kê, có tới 334 cổ phiếu trên ba sàn, tương đương hơn 21% tổng số mã, đang giao dịch thấp hơn mức đóng cửa ngày 31/3/2020 - thời điểm thị trường chịu cú sốc mạnh do đại dịch COVID-19.

KOS của Công ty CP Kosy là trường hợp mới nhất rơi xuống dưới vùng giá này. Sau chuỗi giảm sàn liên tiếp, thị giá cổ phiếu đã thấp hơn khoảng 15,5% so với mức từng ghi nhận vào cuối tháng 3/2020.

Diễn biến tại KOS cũng cho thấy rủi ro giải chấp không chỉ xuất hiện khi toàn thị trường lao dốc. Trong một thị trường phân hóa, việc sử dụng đòn bẩy ở mức cao, kết hợp với thanh khoản yếu và khả năng bổ sung tài sản bảo đảm hạn chế, vẫn có thể tạo ra những đợt bán giải chấp cục bộ tại từng cổ phiếu.

Không chỉ KOS, một số mã như NVL, CII, TTF, HNG, HPX hay YEG vẫn còn khoảng cách đáng kể so với vùng giá COVID-19.

NVL là trường hợp đáng chú ý khi thị giá đã trải qua đợt chiết khấu sâu từ năm 2022. Cuối tháng 9, cổ phiếu tiếp tục biến động mạnh ngay trước thời điểm thực hiện quyền mua trong kế hoạch chào bán gần 800,7 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu.

Trong khi đó, các chính sách hỗ trợ dòng vốn cho lĩnh vực bất động sản vẫn tiếp tục được triển khai. Giữa tháng 9, cơ chế tín dụng đối với một số lĩnh vực như khách sạn, khu du lịch, sinh thái và nghỉ dưỡng được điều chỉnh theo hướng tạo thêm dư địa tiếp cận vốn.

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư Công ty CP Chứng khoán An Bình, việc mở thêm kênh vốn cho nhóm doanh nghiệp nghỉ dưỡng và khách sạn có thể góp phần phân bổ lại dòng tiền trong lĩnh vực bất động sản, thay vì tập trung quá mạnh vào phân khúc nhà ở.

Dù vậy, khi nhìn rộng hơn, vấn đề lớn nhất của thị trường hiện tại không còn nằm ở việc thiếu thông tin hỗ trợ.

Ông Võ Văn Huy, Giám đốc Khách hàng cao cấp Công ty CP Chứng khoán DNSE cho rằng sau sự kiện nâng hạng, nhà đầu tư đang chờ nguồn tiền mới hơn là chờ thêm những thông tin tương tự.

Theo ông Huy, dòng tiền chỉ có thể cải thiện rõ rệt khi xuất hiện một trong một số điều kiện như mặt bằng lãi suất giảm, vốn ngoại thực sự quay trở lại với quy mô lớn hơn hoặc kết quả kinh doanh quý III và quý IV đủ tích cực để khiến mức sinh lời kỳ vọng từ cổ phiếu hấp dẫn hơn so với gửi tiết kiệm.

Một yếu tố khác cần lưu ý là dư nợ margin trên thị trường đang quanh 435.000 tỷ đồng trong khi thanh khoản đã giảm đáng kể. Theo vị chuyên gia, một phần nguồn lực đòn bẩy này đã được sử dụng trong thời gian qua để hấp thụ lượng bán ròng từ nhà đầu tư nước ngoài, thay vì còn nguyên dưới dạng sức mua tiềm năng.

Ở chiều ngược lại, một lượng tiền đáng kể vẫn đang nằm trong hệ thống ngân hàng khi lãi suất huy động tại một số kỳ hạn lên tới khoảng 9%/năm. Đây được xem là nguồn tiền có thể quay trở lại chứng khoán nếu tương quan lợi suất giữa các kênh đầu tư thay đổi.

Nhà đầu tư cá nhân trong nước vẫn là lực lượng quan trọng đối với thanh khoản. Theo ông Huy, tỷ trọng mua của nhóm này tăng từ khoảng 24% trong tháng 1 lên khoảng 30% trong tháng 8-9. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm nhạy cảm với diễn biến margin và tâm lý thị trường.

Trong khi đó, vốn ngoại sau nâng hạng có thể đóng vai trò chất xúc tác nhưng khó ngay lập tức trở thành động lực đủ mạnh cho toàn thị trường. Tỷ trọng mua của tổ chức trong nước cũng giảm từ khoảng 34% xuống quanh 31%, khiến dòng tiền nội tổ chức trở thành một biến số đáng theo dõi trong những tháng cuối năm.

Với quý IV, kịch bản được đưa ra là thanh khoản có thể cải thiện dần nhưng khó bùng nổ ngay. Dòng tiền nhiều khả năng tiếp tục ưu tiên nhóm vốn hóa lớn có khả năng hưởng lợi từ các bộ chỉ số FTSE và cổ phiếu ngân hàng, trong khi nhóm vốn hóa vừa và nhỏ có thể cần thêm thời gian.

Theo ông Huy, điểm số VN-Index ở thời điểm hiện tại chưa đủ để đánh giá sức khỏe thực sự của thị trường. Một tín hiệu đáng tin cậy hơn sẽ xuất hiện khi độ rộng được cải thiện đồng thời với thanh khoản HoSE duy trì trên khoảng 18.000-20.000 tỷ đồng mỗi phiên trong nhiều tuần liên tiếp.

Tựu chung lại, sau dấu mốc nâng hạng, bài toán của chứng khoán Việt Nam vì vậy đang chuyển dần từ “câu chuyện” sang “dòng tiền”. Việc hơn 300 cổ phiếu vẫn nằm dưới vùng giá COVID-19 cho thấy mức độ phân hóa còn rất lớn và một xu hướng tăng bền vững sẽ cần nhiều hơn sự đi lên của riêng chỉ số.