Chính thức có Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam

Việc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chuyển sang mô hình Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đã được đặt trong lộ trình cơ cấu lại giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Theo Quyết định 498/QĐ-TTg ngày 27/3/2026, công ty mẹ của tập đoàn sẽ là doanh nghiệp TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.

Điểm đáng chú ý của quá trình này không nằm ở việc đổi tên, mà ở sự thay đổi vai trò của doanh nghiệp đường sắt quốc gia. Theo định hướng được Thủ tướng phê duyệt, mô hình mới nhằm nâng năng lực tổ chức quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì các tuyến đường sắt, đồng thời chủ trì, dẫn dắt và liên kết với các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị đường sắt.

Trong đó, lĩnh vực hạ tầng được đặt ở vị trí trung tâm. Doanh nghiệp được định hướng tham gia quản lý, khai thác hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia khi được Nhà nước giao, qua đó tạo nền tảng để mở rộng vai trò trong các dự án đường sắt mới. Đây cũng là một trong những lý do mô hình tập đoàn được lựa chọn thay cho cấu trúc tổng công ty hiện nay.

Cùng với hạ tầng, công nghiệp đường sắt là mảng được đặt kỳ vọng lớn hơn trong mô hình mới. Định hướng cơ cấu lại nhấn mạnh việc làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, nâng năng lực chế tạo, sửa chữa phương tiện và thiết bị, qua đó hình thành chuỗi giá trị công nghiệp thay vì chỉ tập trung vào hoạt động vận tải.

Theo phương án được phê duyệt, quá trình chuyển đổi từ nhóm công ty mẹ - công ty con của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sang nhóm công ty mẹ - công ty con của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam được thực hiện trong năm 2026. Tập đoàn mới sẽ kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam theo quy định.

Quy mô vốn cũng là một phần quan trọng trong câu chuyện tái cơ cấu. Theo lộ trình được xây dựng cho giai đoạn dài hạn, vốn điều lệ của doanh nghiệp được định hướng tăng đáng kể để đáp ứng yêu cầu đầu tư và phát triển các lĩnh vực mới. Tuy nhiên, cần lưu ý mốc vốn gần 50.000 tỷ đồng là mục tiêu theo lộ trình, không đồng nghĩa toàn bộ số vốn này đã được bổ sung ngay khi chuyển đổi mô hình.

Nếu trước đây hoạt động của VNR chủ yếu được nhìn từ vận tải hành khách và hàng hóa, mô hình mới mở ra một cấu trúc rộng hơn quanh hạ tầng, công nghiệp, dịch vụ hỗ trợ và các lĩnh vực có liên quan đến hệ sinh thái đường sắt. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp khai thác tốt hơn nguồn lực, tài sản và năng lực sẵn có.

Ở góc độ ngành, thay đổi này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới của hạ tầng đường sắt, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các tuyến đường sắt quan trọng khác. Quyết định 498 cũng được xây dựng trên cơ sở các chủ trương, nghị quyết về đường sắt tốc độ cao và phát triển mạng lưới đường sắt quốc gia.

Điều đó đặt Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam trước một yêu cầu khác so với mô hình cũ: không chỉ vận hành hệ thống đường sắt hiện hữu mà phải nâng năng lực để tham gia sâu hơn vào quá trình hình thành hệ thống đường sắt mới. Từ quản lý hạ tầng, vận tải đến công nghiệp phương tiện và thiết bị, phạm vi hoạt động được định hướng mở rộng theo toàn bộ chuỗi giá trị.

Theo nội dung đăng ký doanh nghiệp mới được bài viết nguồn đề cập, danh mục ngành nghề của doanh nghiệp cũng được mở rộng lên 110 lĩnh vực, bao gồm các nhóm liên quan đến xây dựng công trình đường sắt, vận tải, sản xuất thiết bị đường sắt, công nghệ thông tin, logistics, bất động sản, du lịch và giáo dục. Tuy nhiên, việc đăng ký ngành nghề không đồng nghĩa doanh nghiệp đã triển khai tất cả các hoạt động này, mà trước hết tạo hành lang pháp lý cho phạm vi hoạt động của mô hình mới.

Vì vậy, sự xuất hiện của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam nên được nhìn như một bước tái cấu trúc mô hình doanh nghiệp Nhà nước để chuẩn bị cho quy mô phát triển mới của ngành đường sắt. Giá trị lớn nhất của thay đổi này sẽ nằm ở khả năng chuyển từ một doanh nghiệp chủ yếu vận tải thành đầu mối có năng lực kết nối hạ tầng, vận tải và công nghiệp đường sắt trong cùng một chuỗi.