Chính thức ban hành tiêu chí phân loại doanh nghiệp để cơ cấu lại vốn nhà nước

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng vừa ký Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước. Quyết định có hiệu lực từ ngày 5/8/2026, tạo cơ sở để các cơ quan đại diện chủ sở hữu xây dựng và triển khai kế hoạch sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước trong giai đoạn tới.

Điểm đáng chú ý của Quyết định là lần đầu xác lập khung phân loại doanh nghiệp theo ngành, lĩnh vực gắn với tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ, làm căn cứ để quyết định tiếp tục giữ nguyên tỷ lệ vốn hiện có hoặc thực hiện các hình thức cơ cấu lại vốn theo quy định của Nghị định 57/2026/NĐ-CP và pháp luật có liên quan. Việc phân loại được chia thành ba nhóm chính theo tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ, đồng thời quy định rõ nguyên tắc xử lý đối với các doanh nghiệp ngoài danh mục.

Nhóm thứ nhất là các doanh nghiệp Nhà nước tiếp tục nắm giữ 100% vốn điều lệ. Đây là những doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực đặc biệt quan trọng như cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu; lĩnh vực độc quyền tự nhiên; doanh nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; doanh nghiệp xây dựng công trình kết cấu hạ tầng trọng điểm quốc gia về giao thông, thủy lợi, năng lượng, hạ tầng số theo Nghị định 366/2025/NĐ-CP; doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao và các doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế.

Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ từ 65% vốn điều lệ trở lên. Danh mục này bao gồm các doanh nghiệp quản lý, khai thác cảng hàng không, sân bay; vận chuyển hàng không; quản lý, khai thác bến cảng tại cảng biển đặc biệt; khai thác khoáng sản quy mô lớn; sản xuất phim hoạt hình do Nhà nước đặt hàng hoặc tài trợ; tài chính, ngân hàng; cơ khí chế tạo; doanh nghiệp bảo đảm nhu cầu thiết yếu cho đồng bào miền núi, vùng sâu, vùng xa; doanh nghiệp khai thác, sản xuất, cung cấp nước sạch và thoát nước đô thị, nông thôn.

Nhóm thứ ba là các doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 65% vốn điều lệ. Quyết định quy định nhóm này gồm các đầu mối nhập khẩu xăng dầu có thị phần từ 30% trở lên, giữ vai trò bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và bình ổn thị trường; doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông có tầm quan trọng đặc biệt đối với hạ tầng viễn thông quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; doanh nghiệp tìm kiếm, thăm dò, đánh giá trữ lượng khoáng sản, trừ dầu khí.

Bên cạnh ba nhóm nêu trên, Quyết định còn bổ sung các tiêu chí để xem xét cơ cấu lại vốn nhà nước đối với một số doanh nghiệp đặc thù chưa thuộc danh mục ngành, lĩnh vực. Cụ thể, gồm doanh nghiệp sản xuất xi măng có thị phần từ 30% trở lên gắn với các mỏ nguyên liệu tại địa bàn trọng yếu về quốc phòng, an ninh; doanh nghiệp có doanh thu từ hoạt động công ích chiếm từ 50% tổng doanh thu trong ba năm liên tiếp; doanh nghiệp có giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc hoặc thương hiệu quốc gia, có vai trò quan trọng đối với quốc phòng, an ninh hoặc thực hiện nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế - xã hội của ngành, địa phương; doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải, chiếu sáng công cộng, trồng, chăm sóc và duy trì cây xanh.

Theo Quyết định, tiêu chí phân loại sẽ là căn cứ để phê duyệt kế hoạch và thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, cơ quan có thẩm quyền có thể tiếp tục giữ nguyên tỷ lệ vốn nhà nước đang nắm giữ hoặc thực hiện các hình thức cơ cấu lại vốn, bao gồm các phương án làm thay đổi tỷ lệ sở hữu cổ phần hoặc phần vốn góp của Nhà nước theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp và pháp luật về chứng khoán.

Đối với doanh nghiệp thuộc các nhóm tiêu chí nêu trên, việc cơ cấu lại vốn phải bảo đảm tỷ lệ sở hữu của Nhà nước nằm trong khung tỷ lệ quy định. Riêng các doanh nghiệp thuộc nhóm tiêu chí đặc thù nhưng Nhà nước đang nắm giữ trên 50% vốn điều lệ sẽ tiếp tục duy trì tỷ lệ sở hữu trong khung trên 50%. Trường hợp Nhà nước đang nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, phần vốn sẽ được chuyển giao cho doanh nghiệp có chức năng đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước hoặc doanh nghiệp nhà nước cùng ngành nghề để quản lý, đầu tư phát triển, tái cơ cấu, bổ sung vốn hoặc thực hiện thoái vốn theo quy định nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn.

Đáng chú ý, với các doanh nghiệp có ngành, lĩnh vực không thuộc tiêu chí phân loại, Quyết định định hướng Nhà nước không tiếp tục nắm giữ vốn, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác. Đồng thời, cơ quan đại diện chủ sở hữu phải báo cáo Thủ tướng xem xét, quyết định đối với các trường hợp cơ cấu lại vốn khác khung tỷ lệ quy định; giảm tỷ lệ sở hữu xuống dưới 50% tại doanh nghiệp thuộc diện Nhà nước phải nắm giữ trên 50%; hoặc tiếp tục duy trì vốn nhà nước tại doanh nghiệp không thuộc tiêu chí phân loại.

Đối với doanh nghiệp hoạt động trong nhiều ngành, lĩnh vực, Quyết định quy định việc xác định khung tỷ lệ vốn nhà nước sẽ căn cứ vào ngành, lĩnh vực có tỷ trọng lớn nhất trong tổng sản lượng hoặc tổng doanh thu của ba năm liên tiếp trước thời điểm phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn theo báo cáo tài chính hoặc báo cáo tài chính hợp nhất. Nếu tại thời điểm triển khai kế hoạch có sự thay đổi về cơ cấu doanh thu hoặc sản lượng, cấp có thẩm quyền sẽ xem xét điều chỉnh kế hoạch 5 năm cho phù hợp với thực tế hoạt động của doanh nghiệp.

Quyết định cũng làm rõ phạm vi áp dụng đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu, người đại diện chủ sở hữu trực tiếp; doanh nghiệp nhà nước theo Luật Doanh nghiệp; tổ chức tín dụng do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ (trừ Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam); người đại diện phần vốn nhà nước tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Riêng công ty nông, lâm nghiệp; doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh tiếp tục thực hiện sắp xếp, cơ cấu lại theo các quy định riêng của Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ.

Theo Quyết định 40/2026/QĐ-TTg, việc phê duyệt kế hoạch và thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước phải bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng và quy định của pháp luật, đồng thời hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, phòng ngừa tình trạng đầu tư dàn trải, thất thoát và lãng phí vốn, tài sản nhà nước.