38,2 tỷ USD ODA: Việt Nam không còn giải ngân bằng mọi giá

Việt Nam bước vào giai đoạn mới trong sử dụng vốn ODA khi quy mô dự kiến đạt khoảng 38,2 tỷ USD giai đoạn 2026–2030, theo định hướng được phê duyệt tại Quyết định 441/QĐ-TTg. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không nằm ở con số này, mà ở việc Chính phủ thay đổi cách tiếp cận: từ ưu tiên giải ngân sang hiệu quả và kiểm soát nợ công.

Theo ông Nguyễn Quốc Phương, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính), Nghị định 119/2026/NĐ-CP tập trung xử lý các điểm nghẽn lớn như thủ tục kéo dài và chồng chéo trong đàm phán, ký kết và phê duyệt dự án. Các quy định mới hướng tới rút ngắn thời gian xử lý và phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp.

Một thay đổi quan trọng là đẩy mạnh phân cấp cho địa phương, nhưng gắn với trách nhiệm giải trình. Theo Bộ Tài chính, việc trao quyền không còn đi kèm cơ chế “xin – cho”, mà yêu cầu các địa phương tự chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng vốn và tiến độ triển khai dự án.

Ở góc độ cấu trúc nguồn vốn, ODA không còn được xem là nguồn chủ lực. Chính sách mới xác định vốn vay nước ngoài chỉ đóng vai trò bổ sung, sau khi đã huy động tối đa nguồn lực trong nước. Điều này phản ánh định hướng giảm phụ thuộc vào vốn ngoại và nâng cao tính tự chủ tài chính.

Việc sử dụng vốn vay cũng được siết chặt hơn. Các khoản vay ODA và vay ưu đãi sẽ phải đáp ứng đồng thời ba tiêu chí: điều kiện vay hợp lý, hiệu quả đầu tư và khả năng trả nợ, nhằm bảo đảm an toàn nợ công trong dài hạn.

Nguồn vốn 38,2 tỷ USD sẽ được phân bổ có chọn lọc vào các lĩnh vực then chốt như hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu. Đây là những trục phát triển có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, bài toán không chỉ nằm ở huy động vốn mà ở khả năng triển khai. Bộ Tài chính thừa nhận việc giải ngân hiệu quả vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt giữa các bộ, ngành và địa phương, cũng như nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án.

Với các điều chỉnh mới, Chính phủ kỳ vọng dòng vốn ODA sẽ không chỉ giúp thúc đẩy tăng trưởng mà còn đi kèm chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực thể chế và tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong giai đoạn tới.