Nhân dịp 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, phóng viên Báo Công Thương có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân, về những nền tảng kinh tế được tạo dựng qua các thời kỳ, yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ trong chặng đường phát triển mới.
Bốn nền tảng tạo sức bật cho giai đoạn phát triển mới
- Thưa ông, nhìn lại 81 năm kể từ Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9/1945, ông đánh giá thế nào về những nền tảng quan trọng mà Việt Nam đã tạo dựng trong phát triển kinh tế?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Nhìn lại chặng đường 81 năm, đặc biệt quá trình đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, có thể thấy Việt Nam đã tạo dựng được những nền tảng rất quan trọng cho giai đoạn phát triển mới. Theo tôi, có thể khái quát thành 4 nền tảng lớn.
Thứ nhất là nền tảng về sở hữu và phát triển các nguồn lực của nền kinh tế. Trong quá trình phát triển, Việt Nam từng bước hoàn thiện quan hệ sở hữu, huy động và phân bổ nguồn lực theo hướng phục vụ mục tiêu phát triển đất nước. Trong giai đoạn mới, nội hàm của vấn đề này cần tiếp tục được mở rộng theo hướng đặt con người vào vị trí chủ thể của quá trình phát triển. Điều đó có nghĩa, phát triển kinh tế không chỉ nhằm tạo ra quy mô tăng trưởng GDP lớn hơn mà còn phải tạo ra môi trường để con người phát huy năng lực sáng tạo, được thụ hưởng thành quả phát triển và có điều kiện phát triển toàn diện.
Thứ hai là vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế. Từ Nhà nước quản lý, chúng ta đang chuyển mạnh sang Nhà nước kiến tạo phát triển. Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn phải kiến tạo môi trường, thể chế, điều kiện, nguồn lực và động lực để các chủ thể kinh tế phát triển. Đây là một chuyển biến rất quan trọng. Khi Nhà nước kiến tạo tốt, doanh nghiệp sẽ có không gian để sáng tạo, đầu tư và mở rộng sản xuất, còn thị trường sẽ có điều kiện vận hành hiệu quả hơn.
Thứ ba là sự phát triển mạnh mẽ của các thành phần kinh tế, đặc biệt là khu vực tư nhân. Trong nền kinh tế hiện đại, doanh nghiệp chính là lực lượng trực tiếp tạo ra giá trị. Nếu trước đây khu vực tư nhân được nhìn nhận chủ yếu như một bộ phận của nền kinh tế, thì hiện nay vai trò của khu vực này ngày càng được nâng cao. Trong tương lai, tôi cho rằng khu vực tư nhân sẽ tiếp tục trở thành một lực lượng đặc biệt quan trọng trong tạo việc làm, đổi mới sáng tạo, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua pháp luật, chính sách và các công cụ điều tiết; còn doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp tổ chức sản xuất, kinh doanh và tạo ra giá trị.
Thứ tư là hội nhập kinh tế quốc tế. Việt Nam đã chuyển từ một nền kinh tế tương đối khép kín sang một nền kinh tế có mức độ hội nhập rất sâu rộng, tham gia ngày càng nhiều vào chuỗi phân công lao động khu vực và toàn cầu. Đây là một nền tảng rất lớn. Hội nhập giúp Việt Nam mở rộng thị trường, thu hút vốn, tiếp nhận công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp.
Bốn nền tảng này không phải những thành quả đã hoàn tất mà đang tiếp tục được phát triển theo yêu cầu mới. Giai đoạn tới đòi hỏi chúng ta phải nâng cao chất lượng của từng nền tảng, đặc biệt là chất lượng thể chế, doanh nghiệp, công nghệ và năng lực hội nhập.
- Những nền tảng đó đang được chuyển hóa như thế nào trong giai đoạn phát triển mới, thưa ông?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Tôi cho rằng điểm đáng mừng là những nền tảng trước đây đang được nâng lên một tầm mới. Chẳng hạn, vai trò của con người ngày càng được nhấn mạnh. Nếu trước đây chúng ta quan tâm nhiều đến khai thác nguồn lực vật chất thì hiện nay phải coi tri thức, năng lực sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực là nguồn lực quan trọng nhất.
Tương tự, vai trò của Nhà nước cũng đang thay đổi theo hướng kiến tạo và phát triển. Nhà nước kiến tạo không chỉ tạo môi trường kinh doanh mà còn phải kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực, công nghệ và thị trường.
