Thuật toán đang quyết định số phận nhà đầu tư crypto?

Thị trường tiền điện tử vừa trải qua một trong những phiên “xóa sổ” mạnh nhất trong vòng 90 ngày, khi hơn 1,4 tỷ USD giá trị hợp đồng phái sinh bị thanh lý chỉ trong 24 giờ. Diễn biến này làm dấy lên câu hỏi: liệu thuật toán đang trở thành yếu tố quyết định số phận của nhà đầu tư crypto trong ngắn hạn?

Ảnh minh hoạ.

Theo dữ liệu từ CoinGlass, tổng giá trị các vị thế bị đóng cưỡng bức đạt khoảng 1,45 tỷ USD. Trong đó, Bitcoin chiếm khoảng 738 triệu USD, Ethereum hơn 337 triệu USD và Solana khoảng 77 triệu USD. CoinSpeaker đánh giá đây là một trong những đợt thanh lý lớn nhất kể từ đầu quý.

Đáng chú ý, phần lớn các vị thế bị thanh lý là “long”, tức nhà đầu tư đặt cược vào xu hướng tăng. Khi giá đảo chiều, hệ thống thanh lý tự động được kích hoạt gần như tức thì, tạo áp lực bán dồn dập và đẩy biên độ dao động lên cao.

Khác với thị trường chứng khoán truyền thống - nơi có cơ chế ngắt mạch khi biến động vượt ngưỡng, thị trường crypto vận hành 24/7 và phụ thuộc lớn vào thuật toán quản trị rủi ro của các sàn giao dịch. Trong giao dịch ký quỹ và hợp đồng tương lai, nhà đầu tư chỉ cần ký quỹ một phần vốn để kiểm soát vị thế lớn hơn nhiều lần. Khi giá chạm ngưỡng rủi ro, hệ thống sẽ tự động đóng vị thế trong mili-giây nhằm bảo toàn phần ký quỹ còn lại.

Cơ chế này giúp các sàn kiểm soát rủi ro hệ thống, nhưng đồng thời tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Khi một lượng lớn vị thế bị thanh lý cùng lúc, áp lực bán tăng mạnh có thể kéo giá giảm sâu hơn, kích hoạt thêm nhiều lệnh thanh lý khác - hiện tượng thường được gọi là “liquidation cascade”.

Dữ liệu CoinGlass cho thấy trong các phiên biến động mạnh, giá trị thanh lý thường tập trung nghiêng về một phía của thị trường, phản ánh sự lệch pha kỳ vọng trước đó. Khi xu hướng đảo chiều, sự mất cân bằng bị phơi bày và thuật toán trở thành chất xúc tác khuếch đại biến động.

Về mặt cấu trúc, thuật toán không phân biệt nhà đầu tư lớn hay nhỏ. Tuy nhiên, các tài khoản sử dụng đòn bẩy cao và quản trị vốn kém thường là nhóm chịu tác động đầu tiên. Trong môi trường ưu tiên thanh khoản và tốc độ, lợi nhuận có thể được khuếch đại nhanh chóng, nhưng rủi ro cũng tăng theo cấp số nhân.

Phiên thanh lý hơn 1,4 tỷ USD là lời nhắc rằng biến động trên thị trường tài sản số không chỉ đến từ tin tức hay tâm lý đám đông. Thiết kế vận hành tự động của thị trường phái sinh mới là yếu tố quyết định nhịp độ tăng - giảm trong ngắn hạn. Với nhà đầu tư cá nhân, kiểm soát đòn bẩy và hiểu rõ cơ chế thanh lý có thể quan trọng không kém việc dự báo xu hướng giá trong một thị trường ngày càng được dẫn dắt bởi thuật toán.

Theo CoinGlass; CoinSpeaker.