Stablecoin không thay thế ngân hàng, nhưng đang buộc ngân hàng thay đổi

Trong nhiều thập kỷ, ngân hàng gần như nắm giữ vị trí trung tâm của hệ thống thanh toán toàn cầu. Từ chuyển tiền quốc tế, kiều hối đến thanh toán thương mại, phần lớn giao dịch đều phải đi qua các lớp trung gian tài chính truyền thống. Điều đó không chỉ giúp ngân hàng kiểm soát dòng tiền mà còn tạo ra lợi thế lớn về hạ tầng và mạng lưới dịch vụ.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của stablecoin đang bắt đầu làm thay đổi cán cân đó. Không thay thế vai trò huy động vốn hay cấp tín dụng của ngân hàng, các đồng tiền số neo giá như USDT đang từng bước cạnh tranh ở một lĩnh vực từng được xem là "sân nhà" của hệ thống tài chính truyền thống: chuyển giá trị xuyên biên giới.

Theo đại diện Tether, tại nhiều nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á, hoạt động thanh toán quốc tế vẫn đối mặt với không ít rào cản như thời gian xử lý kéo dài, chi phí cao và quy trình phức tạp. Đây là những điểm yếu mà stablecoin đang tìm cách giải quyết thông qua công nghệ blockchain.

Khác với mô hình chuyển tiền truyền thống phải đi qua nhiều ngân hàng trung gian, stablecoin cho phép giao dịch gần như tức thời trên mạng lưới số với chi phí thấp hơn đáng kể. Đó là lý do công nghệ này ngày càng được sử dụng trong thương mại điện tử, thanh toán quốc tế và chuyển tiền xuyên biên giới.

Đông Nam Á đang trở thành một trong những khu vực chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ nhất của xu hướng này. Tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh cao, thương mại số phát triển nhanh cùng nhu cầu giao dịch quốc tế ngày càng lớn đã tạo điều kiện để stablecoin mở rộng phạm vi ứng dụng.

Thực tế, hạ tầng tài chính dựa trên stablecoin đã bắt đầu hình thành trong khu vực. Tại Thái Lan, dự án Tourist Digipay cho phép du khách sử dụng tài sản số trong các giao dịch hàng ngày mà không cần thông qua hệ thống ngân hàng. Trong khi đó, các nền tảng như Triple A hay GrabPay cũng đã tích hợp stablecoin vào hệ sinh thái thanh toán của mình.

Theo ông Trần Huyền Dinh, Chủ nhiệm Ủy ban Ứng dụng Fintech thuộc Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, đây không còn là một xu hướng mang tính thử nghiệm. Stablecoin đang từng bước trở thành một lớp hạ tầng giao dịch mới, song song với hệ thống tài chính truyền thống.

Tại Việt Nam, câu chuyện này càng đáng chú ý khi quốc gia liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về mức độ chấp nhận tài sản số. Bên cạnh đó, lượng kiều hối hàng năm duy trì trên 18 tỷ USD cũng tạo ra dư địa lớn cho các giải pháp chuyển tiền chi phí thấp và tốc độ cao.

Dù vậy, phần lớn chuyên gia đều cho rằng stablecoin khó có thể thay thế hoàn toàn hệ thống ngân hàng. Điều đang diễn ra không phải là sự biến mất của ngân hàng, mà là sự thay đổi trong vai trò của ngân hàng.

Nếu trước đây các tổ chức tín dụng gần như nắm độc quyền hạ tầng thanh toán, thì hiện nay họ phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nền tảng công nghệ tài chính và các mạng lưới giao dịch phi tập trung. Trong môi trường mới, ngân hàng không chỉ cạnh tranh mà còn có thể phải hợp tác với các lớp hạ tầng số đang phát triển nhanh chóng.

Theo ông Trần Huyền Dinh, vai trò của ngân hàng đang dịch chuyển từ vị thế độc quyền sang mô hình cạnh tranh và phối hợp. Đây có thể là động lực thúc đẩy hệ thống tài chính truyền thống đổi mới nhanh hơn, nâng cấp công nghệ mạnh hơn và cải thiện trải nghiệm khách hàng để duy trì lợi thế cạnh tranh.

Song song với cơ hội là những thách thức không nhỏ về quản lý và giám sát. Một trong những lo ngại lớn nhất liên quan đến stablecoin là nguy cơ bị lợi dụng cho các hoạt động rửa tiền, tài trợ khủng bố hoặc chuyển tiền bất hợp pháp.

Tuy nhiên, đại diện Tether cho rằng blockchain thực tế mang lại khả năng truy vết cao hơn nhiều so với tiền mặt nhờ mọi giao dịch đều được ghi nhận công khai trên chuỗi khối. Theo doanh nghiệp này, Tether đã phối hợp với hơn 340 cơ quan thực thi pháp luật tại 65 quốc gia và đóng băng hơn 4,2 tỷ USD tài sản liên quan đến các hoạt động phạm pháp.

Dẫu vậy, công nghệ chỉ là một phần của lời giải. Điều kiện quan trọng hơn để stablecoin phát triển bền vững vẫn là một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch. Theo các chuyên gia, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về cấp phép, lưu ký tài sản, định danh khách hàng, giám sát giao dịch và phòng chống rửa tiền để vừa kiểm soát rủi ro vừa tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo.

Việc triển khai thí điểm sàn giao dịch tài sản số và những bước đi gần đây trong xây dựng hành lang pháp lý cho tài sản số được xem là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang chuẩn bị cho sự thay đổi này.

Bởi xét cho cùng, câu hỏi hiện nay không còn là stablecoin có xuất hiện trong hệ thống tài chính hay không. Stablecoin đã xuất hiện và đang mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Điều đáng chú ý hơn là hệ thống ngân hàng sẽ thích nghi như thế nào khi quyền kiểm soát hạ tầng thanh toán không còn thuộc về riêng mình như trước.