NHNN phát tín hiệu sửa cách vận hành kinh tế Nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng

Điểm đáng chú ý trong chương trình hành động mới của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) không nằm ở việc tiếp tục rà soát thủ tục hành chính, mà ở định hướng điều chỉnh lại cơ chế vận hành của khu vực kinh tế Nhà nước trong ngành ngân hàng theo hướng thị trường hơn. Đây được xem là bước đi nhằm xử lý các “nút thắt” kéo dài nhiều năm liên quan tới hiệu quả sử dụng vốn và cơ chế quản trị.

Theo Quyết định 464/QĐ-NHNN, NHNN sẽ triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 29/NQ-CP của Chính phủ về phát triển kinh tế Nhà nước. Một trong những trọng tâm lớn nhất là rà soát toàn bộ quy định pháp lý trong ngành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế đối với doanh nghiệp và tổ chức kinh tế Nhà nước.

Điểm “đắt” của chương trình lần này nằm ở yêu cầu phân định rõ giữa chức năng sở hữu Nhà nước, chức năng quản lý kinh tế, nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh của các tổ chức kinh tế Nhà nước. Đây là vấn đề cốt lõi nhiều năm qua khi các doanh nghiệp và ngân hàng quốc doanh vừa phải kinh doanh, vừa gánh vai trò điều tiết và thực hiện mục tiêu chính sách.

NHNN đồng thời phát tín hiệu giảm can thiệp hành chính trực tiếp khi yêu cầu chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo nguyên tắc quản lý rủi ro. Cùng với đó là tăng phân cấp, phân quyền và nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đơn vị. Đây được xem là thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận quản lý đối với khu vực kinh tế Nhà nước.

Một chi tiết khác thu hút sự chú ý là yêu cầu bảo vệ cán bộ “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” trong trường hợp không có yếu tố tham nhũng hay vụ lợi. Điều này phần nào phản ánh thực tế tâm lý e ngại trách nhiệm đang trở thành một trong những “nút thắt mềm” ảnh hưởng tới tốc độ xử lý công việc và triển khai chính sách tại nhiều đơn vị.

Song song với cải cách thể chế, NHNN cũng thúc đẩy xây dựng cơ sở dữ liệu ngành ngân hàng và kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia nhằm phục vụ giám sát hiệu quả sử dụng vốn, tài sản và nguồn lực Nhà nước. Theo chương trình hành động, dữ liệu sẽ trở thành cơ sở cho hoạt động đánh giá, phân bổ và điều tiết nguồn lực thay vì phụ thuộc chủ yếu vào cơ chế hành chính như trước.

Trong lĩnh vực thanh tra, NHNN yêu cầu tăng cường phối hợp giữa các đơn vị kiểm tra nhằm tránh chồng chéo và giảm ảnh hưởng tới hoạt động của doanh nghiệp và tổ chức tín dụng Nhà nước. Đây là vấn đề từng được nhiều doanh nghiệp phản ánh trong thời gian qua khi các cuộc thanh tra, kiểm tra kéo dài làm gia tăng chi phí vận hành và tâm lý phòng thủ.

Nhìn tổng thể, chương trình hành động lần này cho thấy trọng tâm cải cách đang dần chuyển từ kiểm soát sang nâng hiệu quả vận hành của khu vực kinh tế Nhà nước. Nếu việc phân quyền, hậu kiểm và tách bạch chức năng được triển khai thực chất, đây có thể là bước thay đổi đáng chú ý đối với cách vận hành của khối ngân hàng và doanh nghiệp Nhà nước trong các năm tới.