NHNN đề xuất sửa đổi 3 luật tài chính - ngân hàng, thúc đẩy phát triển thị trường vốn

Sáng 5/8, Quốc hội họp phiên toàn thể tại Hội trường Diên Hồng dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh để nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Đức Ấn trình bày Tờ trình dự án luật.

Theo Thống đốc Phạm Đức Ấn, việc sửa đổi đồng thời ba đạo luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực tài chính - ngân hàng trong bối cảnh bộ máy được sắp xếp lại, khắc phục khoảng trống pháp lý về phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của các tổ chức quốc tế và tháo gỡ vướng mắc trong cơ chế tài chính của NHNN. Dự luật cũng tạo cơ sở để NHNN thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên tại các tổ chức tiền tệ quốc tế, kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, phát triển thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, dự thảo tập trung sửa đổi nhiều nội dung liên quan đến điều hành và quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ. Trong đó, đáng chú ý là việc bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể đối tượng, phạm vi, loại thông tin, thời hạn và hình thức cung cấp dữ liệu phục vụ việc lập trạng thái đầu tư quốc tế theo cơ chế tương tự cán cân thanh toán.

Dự luật cũng luật hóa quy định về hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam trên cơ sở kế thừa Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối, bảo đảm nguyên tắc việc hạn chế quyền con người, quyền công dân phải được quy định bằng luật. Bên cạnh đó, cơ chế tài chính của NHNN được sửa đổi theo Nghị quyết số 160/2024/QH15, đồng thời chuyển thẩm quyền quy định chế độ tài chính của NHNN từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ để thống nhất với Luật Tổ chức Chính phủ.

Một điểm mới khác là dự luật bổ sung thẩm quyền để NHNN được áp dụng các tỷ lệ bảo đảm an toàn khác với mức quy định đối với tổ chức tín dụng nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Song song với đó, một số quy định cũng được điều chỉnh để phù hợp với mô hình tổ chức mới của NHNN và chính quyền địa phương hai cấp; trách nhiệm của Bộ Tài chính trong kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước được bãi bỏ nhằm giảm chồng chéo, nhưng không làm thay đổi chức năng kiểm tra thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ này.

Với Luật Phòng, chống rửa tiền, dự luật được sửa đổi theo hướng đáp ứng các khuyến nghị của các tổ chức quốc tế, trong đó bổ sung quy định liên quan đến tài sản ảo. Cụ thể, dự thảo mở rộng khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi; bổ sung đối tượng báo cáo, dấu hiệu giao dịch đáng ngờ và trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với hoạt động phòng, chống rửa tiền liên quan đến tài sản ảo.

Đồng thời, dự luật hoàn thiện các quy định về nhận biết và xác minh thông tin khách hàng, minh bạch thông tin đối với các thỏa thuận pháp lý, trách nhiệm báo cáo giao dịch đáng ngờ cho NHNN cũng như yêu cầu lưu trữ thông tin, hồ sơ, tài liệu. Một số quy định khác cũng được sửa đổi hoặc bãi bỏ để phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy.

Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, dự luật bổ sung hoạt động ngân hàng thương mại được phép thực hiện là đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp. Theo Chính phủ, quy định này nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, qua đó góp phần phát triển thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Thẩm tra dự án luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành sự cần thiết ban hành luật và đánh giá hồ sơ dự án cơ bản đáp ứng yêu cầu theo quy định. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo nhằm bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng, tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế, đồng thời đánh giá đầy đủ nguồn lực và điều kiện tổ chức thi hành.

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban đề nghị sớm hoàn thiện các quy định chi tiết về chủ thể, phạm vi thông tin, cơ chế cung cấp, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ lập trạng thái đầu tư quốc tế; đồng thời rà soát các quy định liên quan đến mở tài khoản của Kho bạc Nhà nước, sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam và cơ chế tài chính của NHNN. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra NHNN và rà soát quy định về kiểm toán nội bộ, cơ chế kiểm toán độc lập khi bãi bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong lĩnh vực in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý dự trữ ngoại hối.

Đối với quy định cho phép NHNN áp dụng các tỷ lệ bảo đảm an toàn khác với mức hiện hành, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ điều kiện, tiêu chí, phạm vi, thời hạn áp dụng, cơ chế công khai, chế độ báo cáo cũng như cơ chế kiểm soát rủi ro. Với Luật Phòng, chống rửa tiền, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi, đánh giá tính khả thi và chi phí tuân thủ khi mở rộng yêu cầu thu thập, xác minh thông tin, đồng thời hoàn thiện quy định về báo cáo giao dịch đáng ngờ, dịch vụ tài sản mã hóa và phân định rõ thẩm quyền thanh tra, kiểm tra, giám sát giữa các cơ quan liên quan.

Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định cụ thể trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại khi thực hiện vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp. Bên cạnh đó, dự thảo cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, các bên liên quan cũng như các điều kiện để triển khai hoạt động này trên thực tế.