Nguồn thu từ cho vay của công ty chứng khoán tăng 10 quý liên tiếp

Theo thống kê, tổng lãi từ hoạt động cho vay và các khoản phải thu của nhóm CTCK đạt gần 12.000 tỷ đồng trong quý II/2026, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn 8% so với quý trước. Đây là mức cao nhất từng được ghi nhận, đồng thời đánh dấu quý tăng trưởng thứ 10 liên tiếp của nguồn thu này. Kết quả trên cho thấy hoạt động cho vay đang duy trì đà tăng bất chấp thị trường chứng khoán nhiều lần biến động mạnh.

Động lực tăng trưởng đến từ sự mở rộng nhanh của dư nợ cho vay trên toàn thị trường. Tổng dư nợ đã lên mức kỷ lục khoảng 445.000 tỷ đồng, trong đó dư nợ margin chiếm khoảng 435.000 tỷ đồng. Khi quy mô cho vay tăng mạnh, doanh thu lãi vay của các CTCK cũng được cải thiện tương ứng, tạo nền tảng cho kết quả kinh doanh tăng trưởng.

Bên cạnh quy mô dư nợ, mặt bằng lãi suất margin tăng cũng góp phần thúc đẩy nguồn thu. Nhiều CTCK đã điều chỉnh lãi suất các khoản vay ngoài chương trình ưu đãi lên khoảng 13–14%/năm nhằm bù đắp chi phí huy động vốn. Trong bối cảnh lãi suất của hệ thống ngân hàng vẫn duy trì ở mức cao, xu hướng tăng lãi suất margin được dự báo sẽ còn tiếp diễn trong thời gian tới.

Tuy nhiên, doanh thu từ cho vay không đồng nghĩa hoàn toàn với lợi nhuận thuần. Các CTCK vẫn phải chịu chi phí huy động vốn và chi phí tài chính phục vụ hoạt động cho vay, khiến phần lợi nhuận thực tế thấp hơn con số doanh thu ghi nhận. Dẫu vậy, đây vẫn là nguồn thu có tính ổn định hơn so với tự doanh và đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu lợi nhuận của ngành.

Sự nổi lên của hoạt động cho vay cũng phản ánh những thay đổi trong mô hình kinh doanh của các CTCK. Hoạt động tự doanh vốn phụ thuộc vào diễn biến thị trường nên lợi nhuận thường biến động mạnh theo từng quý, trong khi mảng môi giới chịu áp lực cạnh tranh gay gắt bởi xu hướng miễn phí giao dịch. Điều này buộc nhiều doanh nghiệp chuyển trọng tâm sang phát triển tín dụng chứng khoán nhằm tạo nguồn thu ổn định hơn.

Bức tranh thị trường cũng cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ giữa các CTCK. Trong quý II, lần đầu tiên có bốn doanh nghiệp gồm TCBS, SSI, VPS và VPBankS ghi nhận doanh thu từ lãi cho vay vượt mốc 1.000 tỷ đồng. Đây đều là những công ty sở hữu quy mô dư nợ lớn nhất thị trường, đồng thời có lợi thế đáng kể về năng lực vốn.

Đáng chú ý, lợi thế không còn đến chủ yếu từ số lượng khách hàng cá nhân mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng cung cấp các khoản vay quy mô lớn cho tổ chức, doanh nghiệp và cổ đông lớn. Khi nhu cầu vốn của nhóm khách hàng này tăng lên, các CTCK có tiềm lực tài chính mạnh sẽ dễ dàng mở rộng dư nợ và gia tăng thị phần. Điều đó tạo khoảng cách ngày càng lớn giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại của thị trường.

Xu hướng này cũng lý giải cho làn sóng tăng vốn diễn ra mạnh mẽ trong ngành chứng khoán thời gian gần đây. Nhiều CTCK liên tục phát hành cổ phiếu, trái phiếu hoặc huy động thêm vốn từ cổ đông nhằm mở rộng nguồn lực cho hoạt động cho vay. Quy mô vốn vì thế trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng bên cạnh chất lượng dịch vụ và hệ thống khách hàng.

Ở góc độ rộng hơn, hoạt động cho vay của các CTCK đang mang dáng dấp của mô hình "ngân hàng hóa" (shadow banking). Trong bối cảnh tín dụng ngân hàng được kiểm soát chặt hơn đối với một số lĩnh vực, CTCK trở thành kênh cung cấp vốn bổ sung với thủ tục linh hoạt và thời gian giải ngân nhanh hơn. Điều này không chỉ tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp chứng khoán mà còn góp phần đáp ứng nhu cầu vốn của thị trường.

Dù mang lại lợi ích cho nhiều bên, xu hướng mở rộng cho vay cũng đặt ra không ít rủi ro. Nếu doanh nghiệp hoặc các chủ doanh nghiệp sử dụng vốn mất khả năng thanh toán, áp lực bán giải chấp tài sản bảo đảm có thể tạo ra những tác động lớn đối với thị trường chứng khoán. Vì vậy, cùng với việc mở rộng quy mô cho vay, các CTCK cần tăng cường quản trị rủi ro nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của hoạt động kinh doanh cũng như sự ổn định của thị trường tài chính.