Một sự cố tại Lavan và biến số mới trên thị trường dầu

Một nhà máy lọc dầu trên đảo Lavan của Iran bị tấn công vào khoảng 10h ngày 8/4 (giờ địa phương), chỉ vài giờ sau khi Donald Trump công bố thỏa thuận ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần giữa Washington và Tehran. Theo Reuters, đám cháy lớn đã bùng phát nhưng được khống chế nhanh, chưa ghi nhận thương vong, một diễn biến cho thấy mức độ kiểm soát tình hình vẫn còn giới hạn dù cam kết chính trị đã được đưa ra.

Cơ sở bị tấn công có công suất khoảng 60.000 thùng/ngày, từng nằm trong top 10 nhà máy lọc dầu của Iran năm 2020. Việc một hạ tầng năng lượng quy mô này bị nhắm tới ngay sau tuyên bố ngừng bắn làm dấy lên nghi vấn về hiệu lực thực tế của thỏa thuận. Theo đánh giá của nhiều nhà quan sát, các mục tiêu năng lượng thường được coi là “điểm nhạy cảm”, nơi rủi ro leo thang dễ xuất hiện trước cả các mặt trận quân sự truyền thống.

Cùng thời điểm, các tiếng nổ cũng được ghi nhận tại đảo Sirri, trong khi phát ngôn viên quân đội Israel Nadav Shoshani phủ nhận liên quan. Đáng chú ý, theo truyền hình nhà nước Iran (IRIB), trong chiều cùng ngày, Tehran đã triển khai tên lửa và UAV nhằm vào UAE và Kuwait, gây thiệt hại cho một số cơ sở năng lượng và hạ tầng điện – nước. Những diễn biến này cho thấy tốc độ lan truyền của rủi ro có thể nhanh hơn các kênh ngoại giao.

Ở góc độ chính trị, việc các sự cố xảy ra chỉ trong vòng chưa đầy 12 giờ sau tuyên bố ngừng bắn phản ánh độ trễ giữa cam kết và thực thi. Theo giới phân tích, các thỏa thuận ngắn hạn, đặc biệt chỉ kéo dài hai tuần, thường thiếu cơ chế giám sát đủ mạnh để kiểm soát các hành động đơn lẻ – yếu tố có thể làm suy yếu niềm tin thị trường ngay từ giai đoạn đầu.

Tác động kinh tế bắt đầu được phản ánh qua kỳ vọng. Iran hiện xuất khẩu trung bình khoảng 1,2–1,5 triệu thùng dầu/ngày, trong đó phần lớn sang châu Á. Dù nhà máy Lavan không phải mắt xích lớn trong chuỗi xuất khẩu, việc gián đoạn tại các điểm trung chuyển vẫn có thể ảnh hưởng đến tâm lý thị trường, đặc biệt khi nguồn cung toàn cầu đang được định giá trong trạng thái “nhạy cảm với rủi ro”.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế, thị trường dầu mỏ toàn cầu hiện vẫn cân bằng mong manh giữa cung và cầu, với dư địa dự phòng không quá lớn trong ngắn hạn. Trong bối cảnh đó, ngay cả những sự cố quy mô nhỏ cũng có thể làm gia tăng biến động giá, không phải vì thiếu hụt thực tế, mà do kỳ vọng về khả năng gián đoạn lan rộng.

Ở cấp độ vĩ mô, mối liên hệ giữa giá dầu và lạm phát tiếp tục là điểm cần theo dõi. Theo nhiều mô hình kinh tế, mỗi khi giá dầu tăng 10 USD/thùng có thể làm lạm phát toàn cầu tăng thêm khoảng 0,2–0,3 điểm phần trăm. Điều này đồng nghĩa với việc các ngân hàng trung ương có thể phải duy trì mặt bằng lãi suất cao lâu hơn, đặc biệt trong bối cảnh áp lực giá chưa hoàn toàn được kiểm soát.

Trong kịch bản cơ sở, nếu các sự cố như tại Lavan mang tính cục bộ và không lan sang các tuyến vận tải chiến lược, tác động đến nguồn cung sẽ ở mức hạn chế. Tuy nhiên, nếu các hành động trả đũa tiếp diễn và nhắm vào hạ tầng năng lượng với tần suất cao hơn, rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ trở nên đáng kể, kéo theo hệ quả lan tỏa sang chi phí vận tải, lạm phát và chính sách tiền tệ.

Nhìn rộng hơn, sự kiện tại Lavan có thể được xem là phép thử ban đầu đối với độ bền của thỏa thuận ngừng bắn vừa được thiết lập. Trong một môi trường mà các biến số địa chính trị vẫn chưa ổn định, thị trường nhiều khả năng sẽ tiếp tục định giá theo hướng thận trọng, ít nhất cho đến khi các tín hiệu thực thi rõ ràng hơn xuất hiện.