Đà Nẵng: Phá vỡ ‘ngộ nhận số', đưa thương mại điện tử thành trụ cột tăng trưởng

Bức tranh thương mại điện tử Đà Nẵng: Lợi thế lớn và những “khoảng trống” từ thực tiễn

Theo Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam (EBI) năm 2025 do Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam công bố, Đà Nẵng tiếp tục duy trì vị trí thứ 3 cả nước với 28,1 điểm, chỉ xếp sau Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Tính đến giữa năm 2026, toàn thành phố có hơn 63.100 doanh nghiệp đang hoạt động (trong đó hơn 38.000 là doanh nghiệp vừa và nhỏ - SME) cùng hơn 123.900 hộ kinh doanh.

Bức tranh kinh tế ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ khi quy mô GRDP năm 2025 đạt 316,1 nghìn tỷ đồng, tăng trưởng 9,18% – mức tăng cao nhất giai đoạn 2021–2025, trong đó ngành dịch vụ và thương mại điện tử đóng vai trò là động lực tăng trưởng chính.

Dù sở hữu hạ tầng số phát triển và doanh thu B2C duy trì tốc độ tăng trưởng trên 20%/năm, thực tế triển khai thương mại điện tử tại Đà Nẵng vẫn đang đối mặt với những ngộ nhận ở cơ sở và rào cản nội tại.

Tại hội thảo chuyên đề Thúc đẩy Thương mại điện tử và Thanh toán số: Động lực tăng trưởng kinh tế TP Đà Nẵng năm 2026 sáng 22/10, chuyên gia thẳng thắn chỉ ra trạng thái "ngộ nhận số" ở cấp cơ sở. Nhiều hộ kinh doanh và hợp tác xã cho rằng việc in một mã QR tĩnh dán trên bao bì, đăng bài rải rác trên trang Facebook cá nhân, hay chấp nhận chuyển khoản thủ công đã là chuyển đổi số.

Tiến sĩ Nguyễn Hà Huy Cường nhấn - Giám đốc Trung tâm Phát triển Phần mềm, Đại học Đà Nẵng nhấn mạnh, đó mới chỉ là "hiện diện số" hình thức. Chuyển đổi số thực chất đòi hỏi một chuỗi quy trình khép kín: từ mã QR truy xuất minh bạch vòng đời sản phẩm, bán hàng đa kênh, kết hợp livestream cho đến thanh toán số tự động đồng bộ luồng tiền.

Bên cạnh rào cản tư duy, cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh Đà Nẵng còn đối mặt với áp lực từ các quy định pháp lý mới. Luật Thương mại điện tử 2025 (có hiệu lực từ 01/07/2026) yêu cầu định danh điện tử khắt khe và gắn trách nhiệm pháp lý, nghĩa vụ thuế lên người livestream, tiếp thị liên kết. Luật Quảng cáo sửa đổi 2025 và Nghị định 372/2026/NĐ-CP bắt buộc truy xuất nguồn gốc đối với hàng hóa rủi ro cao từ năm 2027.

Thêm vào đó, thủ tục hành chính liên ngành phức tạp cùng tình trạng thiếu tài sản đảm bảo khiến hơn 60% SME khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng truyền thống.

Trong lĩnh vực du lịch một trong những thế mạnh của Đà Nẵng và kinh tế đêm, đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng cũng chỉ ra những hạn chế cố hữu: dữ liệu dịch vụ còn phân tán, doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào các sàn đặt phòng quốc tế, và khả năng chấp nhận thanh toán QR xuyên biên giới phục vụ khách quốc tế tại các khu chợ đêm, chợ truyền thống vẫn chưa đồng bộ.

Chiến lược ba bậc thang và "bánh đà" từ sản phẩm bản địa, du lịch trải nghiệm

Để tháo gỡ các điểm nghẽn và đưa thương mại điện tử đóng góp từ 3% đến 5% GRDP (tương đương quy mô doanh thu từ 37.932 đến 63.220 tỷ đồng), Đà Nẵng đang kiên định triển khai mô hình “Thành phố AI” theo Kế hoạch số 528/KH-UBND ban hành tháng 10/2026. Tầm nhìn đến năm 2030, Đà Nẵng quyết tâm nằm trong Top 3 địa phương dẫn đầu cả nước về nghiên cứu, ứng dụng AI và thương mại điện tử; đưa kinh tế số chiếm 35%–40% GRDP; đào tạo 3.000 nhân lực AI và thành lập các Trung tâm xuất sắc về AI.

Nhằm hiện thực hóa các mục tiêu này, bài toán chuyển đổi số đang được đưa về phương pháp tiếp cận thực chiến với mô hình ba bậc thang rõ ràng. Bậc thứ nhất là số hóa quy trình cốt lõi và thanh toán, nhằm thay đổi thói quen từ ghi nhớ thủ công sang quản trị bằng dữ liệu, đưa thanh toán QR trở thành công cụ tự động hóa và minh bạch dòng tiền.

Bậc thứ hai là minh bạch dữ liệu để xây dựng niềm tin, sử dụng nhật ký canh tác số nhằm chứng minh nguồn gốc, quy trình sản xuất thuận tự nhiên và bảo vệ thương hiệu. Bậc thứ ba là đột phá thương mại điện tử đa điểm chạm, đưa sản phẩm lên các sàn giao dịch trực tuyến, kết hợp livestream và kênh giao hàng tức thời.

Ví dụ điển hình cho tư duy này là mô hình quản lý nông sản tại xã Tiên Phước. Việc ứng dụng app để ghi chép nhật ký tưới tiêu, bón phân cho hơn măng cụt, cau và đàn nuôi không chỉ giúp giảm chi phí điện nước mà còn tạo ra cơ sở dữ liệu minh bạch. Tương tự, Hợp tác xã Bản Boa tại Trà Giáp đã số hóa toàn bộ nhật ký canh tác để chứng minh tuổi đời và quy trình trồng tự nhiên của Sâm Ngọc Linh, Trầm Hương và Quế. Khi khách hàng quét mã QR, sự minh bạch về nguồn gốc chính là yếu tố thuyết phục nhất để họ đưa ra quyết định mua hàng.

Hiện nay, Đà Nẵng sở hữu 477 sản phẩm OCOP, trong đó 19 sản phẩm đã xuất khẩu thành công với doanh thu 6 tháng đầu năm 2026 đạt gần 50 tỷ đồng. Việc tích hợp gần 400 sản phẩm OCOP lên siêu ứng dụng Grab cùng thuật toán gợi ý thông minh và mô hình "Chợ số" tại Chợ Cồn đã mang lại hiệu quả trực tiếp.

Theo số liệu của Sở Khoa học và Công nghệ tính đến tháng 9/2026, các hộ kinh doanh tham gia mô hình này đã tăng 60% số lượng đơn hàng và 30% doanh thu. Sự kết hợp giữa dữ liệu vùng trồng minh bạch và du lịch trải nghiệm đang tạo ra một "bánh đà" tăng trưởng bền vững. Mỗi trang trại OCOP không chỉ là nơi sản xuất nông sản mà trở thành một điểm du lịch sinh thái, nơi du khách đến tham quan, kiểm chứng thực tế và trở thành đại sứ thương hiệu tiếp tục đặt mua sản phẩm qua kênh trực tuyến khi trở về.

Một trong những chìa khóa quan trọng nhất để biến các giao dịch thương mại điện tử thành doanh thu thực chất là khâu hoàn tất đơn hàng và hạ tầng logistics. Tại Đà Nẵng, bài toán logistics đang được giải quyết bằng các giải pháp công nghệ cao như Bản sao số, mạng cảm biến IoT và thiết bị bay không người lái. Thành phố đã vận hành hạ tầng 20 trạm LoRa và 208 trạm Nb-IoT để phục vụ quản lý canh tác, đồng thời ứng dụng Drone và AI trong giám sát nông nghiệp cũng như thí điểm mô hình giao hàng thương mại tầm thấp.

Bên cạnh thị trường nội địa, thương mại điện tử xuyên biên giới được xác định là động lực bứt phá mới cho thành phố. Theo Quyết định 1142/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Khu Thương mại tự do Đà Nẵng được thành lập với quy mô 1.880 ha, tích hợp đầy đủ các khu chức năng về sản xuất, logistics, thương mại, dịch vụ và công nghệ số. Đây là điểm tựa thể chế vượt trội giúp Đà Nẵng thu hút các tập đoàn công nghệ, logistics và các sàn thương mại điện tử quốc tế.

Tháng 7/2026, đoàn công tác thành phố tiến hành khảo sát thực tế tại Khu Thương mại tự do Trịnh Châu thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc để học hỏi kinh nghiệm vận hành kho ngoại quan và chuỗi cung ứng trực tuyến.

Đặc biệt, Đà Nẵng sẽ tổ chức Diễn đàn cấp cao về Thương mại điện tử xuyên biên giới và Kết nối hệ sinh thái toàn cầu (GCBES 2026) từ ngày 07 đến 09/12/2026 với chủ đề "Việt Nam - Cửa ngõ kết nối các hệ sinh thái xuyên biên giới". Sự kiện này hứa hẹn sẽ mở ra không gian kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp địa phương với các nhà đầu tư, nền tảng phân phối và đơn vị logistics quốc tế, đưa Đà Nẵng trở thành trung tâm thương mại điện tử xuyên biên giới của cả khu vực Miền Trung - Tây Nguyên.

Để ngành Công Thương đóng vai trò "nhạc trưởng"

Để hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2030 thu hút 54.000 đơn vị (bao gồm 16.000 SME và 38.000 hộ kinh doanh) tham gia thương mại điện tử có phát sinh doanh thu thực chất, chuyên gia "bắt mạch" doanh nghiệp để phát triển thương mại điện tử Ks. Vũ Tuấn Cương (CEO A4I Co Ltd) cùng các đề xuất Sở Công Thương TP Đà Nẵng cần vạch ra lộ trình hành động toàn diện thông qua sáu nhóm giải pháp trọng tâm.

Các nhóm giải pháp trọng tâm trước hết là cải cách hành chính với việc mở “Điểm một cửa Thương mại điện tử” tại Sở Công Thương, thí điểm cơ chế “đăng ký trước – hậu kiểm” cho hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm và kết nối 100% dữ liệu chuyên ngành lên Cổng One DaNang.

Tiếp đó là giải pháp tài chính qua mô hình cho vay dựa trên dòng tiền giao dịch TMĐT thay cho thế chấp truyền thống, cùng việc vận hành Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ từ năm 2027 để hỗ trợ lãi suất cho dự án AI. Song song với đó, thành phố nâng cao năng lực công nghệ bằng cách tài trợ chi phí phần mềm quản lý bán hàng cho tiểu thương và phổ cập Generative AI hỗ trợ nông dân tự làm video, livestream bán hàng.

Bên cạnh đó hướng tới phát triển đội ngũ khởi nghiệp từ Thương mại điện tử. Đào tạo thực chiến qua chương trình “Đà Nẵng E-Commerce” gắn liền phát sinh đơn hàng thật và hình thành mạng lưới chuyên gia tư vấn chẩn đoán miễn phí giúp SME vượt khó.

Chuyên gia còn đề xuất phát triển hạ tầng du lịch số và thanh toán không dùng tiền mặt, thực hiện chuẩn hóa hệ thống thanh toán QR Code, mở rộng tích hợp thanh toán QR xuyên biên giới tại các tuyến phố đi bộ, chợ đêm Sơn Trà, An Thượng và các điểm tham quan di sản. Mô hình cơ sở lưu trú số, ứng dụng Robot AI phục vụ check-in, trợ lý ảo đa ngôn ngữ 24/7 và dự án "Hội An Metaverse" tiếp tục được hoàn thiện để quảng bá đặc sản OCOP ra thế giới.

Sở Công Thương phối hợp chặt chẽ với Công an thành phố qua Trung tâm SOC nhằm chủ động giám sát, phát hiện và xử lý các hành vi lừa đảo qua Deepfake, gian lận thương mại và giả mạo thương hiệu trên không gian mạng.

Chuyển đổi số trong thương mại điện tử không phải là một chiến dịch ngắn hạn hay một lời xướng ngôn hình thức, mà là quá trình thay đổi từ năng lực nội tại và tư duy làm nghề của từng tiểu thương, từng chủ trang trại cho đến các tập đoàn lớn.

TS. Nguyễn Đức Tài – Giám đốc Trung tâm Giám sát chất lượng và Phòng chống hàng giả (QSAC) – nhấn mạnh 3 cơ chế tạo giá trị kinh tế cho Đà Nẵng, bao gồm: mở rộng thị trường bán hàng và dịch vụ ra ngoài địa phương để phục vụ du khách và khách hàng quốc tế; nâng cao năng suất quản trị đơn hàng, hàng tồn kho và dữ liệu; đồng thời phát triển các dịch vụ dựa trên nền tảng, phần mềm, nội dung số và logistics nhằm gia tăng hàm lượng trí tuệ trong chuỗi giá trị.

Để đánh giá chính xác hiệu quả từ các cơ chế này, ông lưu ý 4 điều kiện cốt lõi trong đo lường kết quả: "Đúng địa bàn, tránh cộng trùng, tách biệt dịch chuyển kênh và có đối chứng", TS Nguyễn Đức Tài cho biết.

Với sự đồng hành sát sao của chính quyền thành phố, vai trò "nhạc trưởng" kết nối của ngành Công Thương, cùng sự chủ động thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp, Đà Nẵng đang hội tụ đầy đủ điều kiện cần và đủ. Việc phá bỏ những lầm tưởng về hiện diện số để tiến tới số hóa thực chất sẽ là chìa khóa mở ra không gian phát triển mới, đưa Đà Nẵng phát triển thành Thành phố AI năng động, trung tâm thương mại điện tử xuyên biên giới hàng đầu của khu vực miền Trung.