58/66 doanh nghiệp trong danh mục thoái vốn mới của SCIC là “hồ sơ cũ”

Danh sách 66 doanh nghiệp SCIC dự kiến bán toàn bộ vốn trong giai đoạn 2026-2030 phần lớn là những cái tên đã xuất hiện trong các kế hoạch thoái vốn trước đó. Có thương vụ đã được đưa ra bán nhiều lần nhưng vẫn chưa tìm được nhà đầu tư.

Kế hoạch cơ cấu lại vốn giai đoạn 2026-2030 của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) đưa 66 doanh nghiệp vào diện triển khai bán toàn bộ vốn. Danh mục trải rộng từ công nghiệp, xây dựng, thương mại, logistics đến dược phẩm, nhựa, thủy sản và năng lượng, với những cái tên đáng chú ý như Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, Domesco, Tổng công ty Thép Việt Nam, Vinatex, Seaprodex, Licogi hay Nhiệt điện Phả Lại.

Tuy nhiên, đây không phải một danh mục hoàn toàn mới. Đối chiếu với Quyết định 690/QĐ-TTg ngày 17/7/2024 về cơ cấu lại SCIC đến hết năm 2025 cho thấy 58/66 doanh nghiệp, tương đương gần 88%, đã từng nằm trong danh sách 74 doanh nghiệp mà SCIC được yêu cầu thoái hết vốn ở giai đoạn trước.

Nhóm doanh nghiệp này có nhiều khoản đầu tư quen thuộc như Licogi, Seaprodex, Domesco, Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, Nhựa Việt Nam, Sách Việt Nam, Tổng công ty Vật liệu xây dựng số 1, Tổng công ty Tư vấn Xây dựng Việt Nam, Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ và Thủy sản và Xuất nhập khẩu Côn Đảo.

Danh mục mới chỉ có 8 doanh nghiệp chưa xuất hiện trong nhóm 74 doanh nghiệp phải thoái hết vốn theo Quyết định 690, gồm Tổng công ty Thép Việt Nam, Vinatex, Bệnh viện Giao thông vận tải, Cảng An Giang, Cảng Quảng Bình, Cảng Thuận An, CTCP Xây dựng và Xuất nhập khẩu tổng hợp và Tổng CTCP Xây dựng công nghiệp Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, 16 doanh nghiệp thuộc danh sách cũ không còn xuất hiện trong kế hoạch 2026-2030. Đáng chú ý là FPT, doanh nghiệp từng nằm trong diện thoái toàn bộ theo kế hoạch trước nhưng hiện được xếp vào nhóm SCIC tiếp tục đầu tư, nắm giữ vốn.

Việc gần 90% danh mục được chuyển tiếp từ kế hoạch cũ cho thấy điểm nghẽn lớn của quá trình thoái vốn không nằm ở việc xác định doanh nghiệp nào cần bán, mà ở khả năng hoàn tất giao dịch. Một doanh nghiệp có tên trong danh sách thoái vốn không đồng nghĩa phần vốn nhà nước có thể nhanh chóng tìm được người mua.

Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ, thường được biết đến với tên Mekonimex, là một ví dụ điển hình. Năm 2017, SCIC từng đưa toàn bộ hơn 10,8 triệu cổ phần, tương đương 98,31% vốn doanh nghiệp, ra bán với giá khởi điểm 11.610 đồng/cổ phần nhưng không thành công.

Gần một thập kỷ sau, chính lượng cổ phần này tiếp tục được đưa ra chào bán. Cuối năm 2025, giá khởi điểm cả lô được xác định ở mức 294,759 tỷ đồng, tương đương 27.256 đồng/cổ phần, cao hơn khoảng 135% so với mức giá năm 2017. Tuy nhiên, phiên đấu giá tháng 1/2026 vẫn không thể diễn ra do không có nhà đầu tư đăng ký.

ACS Việt Nam cũng trải qua nhiều vòng bán vốn. Năm 2017, SCIC từng chào bán phần vốn tại doanh nghiệp với giá khoảng 30,3 tỷ đồng nhưng không thành công. Đến đầu năm 2024, hơn 3,26 triệu cổ phần, tương đương 30,22% vốn, được đưa ra với giá khởi điểm 74,283 tỷ đồng, cao hơn khoảng 145% so với mức cách đó 7 năm.

Tại CTCP Đầu tư và Xây lắp TP. Cần Thơ, giá khởi điểm cho 41,51% vốn SCIC tăng từ 62,39 tỷ đồng trong kế hoạch tháng 5/2024 lên 64,557 tỷ đồng ở đợt bán cuối năm 2025. Cả hai đợt đều không thể hoàn tất, trong đó đợt năm 2024 không được tổ chức còn đợt cuối năm 2025 không có nhà đầu tư đăng ký.

Domesco là trường hợp cho thấy khoảng cách giữa giá vốn nhà nước chào bán và mức giá thị trường có thể trở thành một yếu tố đáng chú ý. Trong phương án năm 2025, SCIC chào bán gần 12,1 triệu cổ phiếu DMC, tương đương 34,71% vốn, với giá khởi điểm cả lô hơn 1.531 tỷ đồng, tương ứng khoảng 127.046 đồng/cổ phiếu.

Trong khi đó, DMC đóng cửa ngày 19/2/2025 ở mức 77.800 đồng/cổ phiếu, thấp hơn đáng kể so với giá khởi điểm. Hồ sơ bán vốn khi đó dẫn chiếu chứng thư thẩm định của AASC.

Những trường hợp này cho thấy một thương vụ bán vốn thất bại không đồng nghĩa giá khởi điểm ở vòng sau sẽ được điều chỉnh xuống. Giá chuyển nhượng vốn nhà nước phải được xác định lại theo quy trình và điều kiện tài sản tại từng thời điểm, khiến giá khởi điểm thậm chí có thể tăng mạnh dù thương vụ trước đó không tìm được người mua.

Cùng với các hồ sơ cũ, SCIC đang chuẩn bị lại hệ thống nhà cung cấp dịch vụ cho quá trình bán vốn. Ngày 14/8/2026, SCIC ban hành Quyết định 243/QĐ-ĐTKDV phê duyệt danh sách các công ty chứng khoán và công ty thẩm định giá cung cấp dịch vụ tư vấn bán vốn trong năm 2026.

Danh sách gồm 17 công ty chứng khoán như MBS, SmartInvest, BSC, EVS, PSI, VietinBank Securities, SHS, UP Securities, BVSC, ASEAN Securities, FPTS, VCBS, ACBS, Rồng Việt, Alpha, VPBank Securities và VNDirect. Ở mảng thẩm định giá, SCIC phê duyệt 35 đơn vị cho các hợp đồng có giá trị đến 1 tỷ đồng và 14 đơn vị đối với hợp đồng trên 1 tỷ đồng.

Đáng chú ý, ít nhất 15 doanh nghiệp trong danh sách 66 đã từng có thương vụ được xử lý bởi một trong 17 công ty chứng khoán được SCIC phê duyệt cho năm 2026. Với Domesco, PSI từng tham gia quá trình tư vấn bán vốn và tiếp tục nằm trong danh sách nhà cung cấp năm nay; AASC cũng tiếp tục có tên trong nhóm đơn vị thẩm định giá.

Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ là một trường hợp tương tự. Lô 98,31% vốn được đưa ra bán cuối năm 2025 với PSI là tổ chức tư vấn, trong khi hồ sơ định giá sử dụng chứng thư của VVFC. Cả PSI và VVFC đều tiếp tục nằm trong danh sách được SCIC phê duyệt năm 2026.

Với Trà Bắc, hồ sơ bán vốn cuối năm 2025 sử dụng tư vấn của BVSC và kết quả định giá của CPA VIETNAM. Hai đơn vị này cũng xuất hiện trong danh sách nhà cung cấp năm 2026.

GP9 lại cho thấy quá trình tư vấn có thể thay đổi qua từng vòng bán. Các đợt năm 2023-2024 từng được xử lý qua Chứng khoán Quốc tế Hoàng Gia (IRS), nhưng sang năm 2025, FPTS trở thành tổ chức tư vấn và bán đấu giá quyền mua cổ phần. IRS sau đó đổi tên thành UP Securities; cả UP Securities và FPTS đều có tên trong danh sách của SCIC năm 2026.

Bến xe Kon Tum cũng là một hồ sơ kéo dài. Cuối tháng 12/2025, SCIC tiếp tục đưa 97,03% vốn ra đấu giá với giá khởi điểm hơn 35,4 tỷ đồng, ASEAN Securities vừa là tổ chức tư vấn vừa tổ chức bán đấu giá. Đến thời hạn đăng ký tháng 1/2026, thương vụ tiếp tục không đủ điều kiện tiến hành. ASEAN sau đó có tên trong danh sách tư vấn năm 2026.

Tuy nhiên, cần tách bạch giữa việc được SCIC đưa vào danh sách nhà cung cấp đủ điều kiện và việc được giao một thương vụ cụ thể. Quyết định 243 không có nghĩa PSI sẽ tiếp tục được giao Domesco, BVSC được giao Trà Bắc hay FPTS được giao GP9. Việc lựa chọn đơn vị cho từng thương vụ vẫn được thực hiện theo quy định khi kế hoạch bán vốn được triển khai.

Sự lặp lại của cả doanh nghiệp lẫn nhà tư vấn vì vậy phản ánh một đặc điểm đáng chú ý của quá trình thoái vốn nhà nước: đây không chỉ là câu chuyện đưa cổ phần ra thị trường, mà còn là bài toán xử lý hồ sơ, định giá và tìm kiếm nhu cầu thực tế qua nhiều vòng.

Với 58/66 doanh nghiệp đã từng nằm trong kế hoạch thoái vốn trước đó, thách thức của giai đoạn 2026-2030 sẽ không nằm ở việc lập thêm một danh sách mới, mà ở khả năng biến những hồ sơ đã kéo dài nhiều năm thành các giao dịch thực sự hoàn tất. Những thương vụ như Mekonimex, ACS Việt Nam hay Bến xe Kon Tum cho thấy khoảng cách từ “đưa vào kế hoạch” đến “bán được vốn” vẫn là phần khó nhất của bài toán này.