Xu hướng thanh toán xuyên biên giới bằng nội tệ tăng tốc toàn cầu

Từ sau năm 2023, hàng loạt nền kinh tế đã tăng tốc xây dựng các hệ thống thanh toán thời gian thực (IPS), kết hợp với AI, nền tảng số và tiêu chuẩn tài chính quốc tế ISO 20022 để thúc đẩy giao dịch xuyên biên giới bằng nội tệ. Theo Hội đồng Đại Tây Dương, hiện đã có hơn 100 quốc gia triển khai hệ thống thanh toán tức thời hoặc gần tức thời, đặc biệt sau đại dịch COVID-19.

Thanh toán tức thời hiện chiếm khoảng 16% tổng giao dịch toàn cầu trong năm 2023 và dự kiến tăng lên 22% vào năm 2028. Châu Á đang nổi lên là trung tâm của xu hướng này khi có tới 4 trong 5 thị trường thanh toán tức thời lớn nhất thế giới nằm trong khu vực, với Ấn Độ dẫn đầu.

Tại châu Âu, Eurozone đã xây dựng hệ thống SEPA nhằm đồng bộ hóa thanh toán bằng đồng euro trên toàn khu vực. Từ năm 2024, các ngân hàng trong Eurozone bắt buộc phải hỗ trợ chuyển khoản tức thời dưới 10 giây. Trong khi đó, Ấn Độ đang mở rộng hệ thống UPI để kết nối với các nền tảng thanh toán nước ngoài, cho phép giao dịch quốc tế theo thời gian thực với chi phí thấp.

Brazil cũng phát triển mạnh hệ thống Pix và nghiên cứu tích hợp với nền tảng thanh toán xuyên biên giới Nexus. Các sáng kiến này đang góp phần hình thành mạng lưới thanh toán đa cực hơn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các hệ thống truyền thống dựa trên USD.

Theo chuyên gia Trần Quốc Hùng, nguyên Phó giám đốc Vụ Thị trường Tiền tệ và Vốn của IMF, mục tiêu chính của các nền tảng thanh toán nội tệ không phải thay thế USD bằng euro hay nhân dân tệ, mà nhằm giảm chi phí giao dịch, hạn chế rủi ro tỷ giá và tăng tính chủ động cho các nền kinh tế.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng đang làm gia tăng nguy cơ phân mảnh hệ thống tài chính toàn cầu khi nhiều quốc gia phát triển hệ thống thanh toán riêng và các dự án tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC).

Đáng chú ý, dự án mBridge do Trung Quốc thúc đẩy đang phát triển nhanh nhằm xây dựng cơ chế thanh toán xuyên biên giới ngoài hệ thống SWIFT và giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính dựa trên USD.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng vai trò trung tâm của đồng USD trong thương mại, dự trữ ngoại hối và tài chính quốc tế vẫn khó bị thay thế trong trung hạn. Nguyên nhân nằm ở độ sâu của thị trường tài chính Mỹ, tính thanh khoản cao và việc hiện chưa có đồng tiền nào đủ sức thay thế hoàn toàn vị thế của USD trên quy mô toàn cầu.