Việt Nam tăng tốc xuất khẩu "báu vật" nông sản Việt vào thị trường tỷ dân

Khi "báu vật" nông sản gia nhập câu lạc bộ tỷ USD

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt hơn 562 triệu USD, tăng 45% so với cùng kỳ năm trước và chiếm khoảng 20,3% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của cả nước. Riêng trong tháng 5, xuất khẩu sầu riêng đạt 269 triệu USD, tăng mạnh 278% so với tháng trước và tăng 32% so với cùng kỳ năm 2025.

Về cơ cấu, sầu riêng tươi tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với 483 triệu USD, tương đương 86% tổng kim ngạch, tăng 43% so với cùng kỳ. Sầu riêng đông lạnh đạt 78 triệu USD, tăng 60% và chiếm 14%, trong khi các sản phẩm chế biến mới chiếm khoảng 0,2%.

Trung Quốc hiện là "cỗ máy tiêu thụ" sầu riêng lớn nhất của Việt Nam. Chỉ tính riêng trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng sang thị trường này đã đạt con số ấn tượng 492 triệu USD, tăng trưởng tới 76,7% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, thị trường này chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 87,5% trong tổng giá trị xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam.

So với vị thế thống trị lâu nay của Thái Lan, Việt Nam đang thu hẹp khoảng cách nhanh chóng. Nếu như trong năm 2025, thị phần sầu riêng của Việt Nam tại Trung Quốc đã vươn lên 49% về khối lượng và 45% về giá trị, thì năm 2026 được dự báo là cột mốc then chốt để Việt Nam soán ngôi ở nhiều chỉ số quan trọng.

Tầm nhìn xa từ "lượng" đến "chất"

Đánh giá về dư địa tăng trưởng của ngành hàng này tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?", ông Nguyễn Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho rằng sầu riêng vẫn là một trong những mặt hàng còn rất nhiều tiềm năng để đóng góp vào mục tiêu xuất khẩu của ngành nông nghiệp.

Theo ông Bình, Việt Nam hiện có khoảng 170.000 ha sầu riêng và sản lượng năm nay có thể đạt 1,8-2 triệu tấn, thậm chí vượt Thái Lan. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở sản lượng mà ở chất lượng sản phẩm.

Theo ông, một trong những nguyên nhân là tập quán canh tác còn mang tính nhỏ lẻ, việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong thời gian dài khiến nhiều vùng trồng tích tụ kim loại nặng và dư lượng hóa chất, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu của nhiều loại trái cây, trong đó có sầu riêng.

Bên cạnh đó, năng lực kiểm tra, kiểm định hàng hóa xuất khẩu cũng chưa theo kịp tốc độ phát triển của ngành. Thực tế cuối năm 2025 và đầu năm 2026 cho thấy nhiều lô trái cây xuất khẩu sang Trung Quốc phải chờ kiểm định, khiến thời gian thông quan kéo dài và phát sinh chi phí cho doanh nghiệp.

Hiện nay Việt Nam đã có diện tích trồng sầu riêng khoảng 170.000 ha. Sản lượng của chúng ta năm nay có thể sẽ vượt Thái Lan, lên đến 1,8-2 triệu tấn.

Ông Bình cho rằng Việt Nam cần đầu tư thêm các cơ sở kiểm định ngay tại vùng nguyên liệu, đồng thời thúc đẩy kết nối dữ liệu với cơ quan chức năng Trung Quốc nhằm rút ngắn thời gian thông quan.

Theo ông, phía Trung Quốc đã đề xuất xây dựng mô hình "Cửa khẩu thông minh" và "Hải quan thông minh", trong đó toàn bộ dữ liệu hàng hóa được số hóa, kết nối giữa hải quan hai nước và công nhận kết quả kiểm định lẫn nhau. Đây sẽ là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả xuất khẩu nông sản trong thời gian tới.

Một vấn đề khác được Chủ tịch Vinafruit nhấn mạnh là việc mở rộng mã số vùng trồng. Hiện mới khoảng 30-40% diện tích sầu riêng của Việt Nam được cấp mã số vùng trồng, đồng nghĩa vẫn còn dư địa lớn để mở rộng vùng đủ điều kiện xuất khẩu nếu đẩy nhanh quá trình đàm phán và cấp phép với phía Trung Quốc.

Theo ông, thay vì tiếp tục chạy theo sản lượng, ngành sầu riêng cần chuyển mạnh sang tư duy lấy chất lượng và an toàn thực phẩm làm trọng tâm.

"Nếu chúng ta không thay đổi tư duy về chất lượng, phải đưa tiêu chuẩn chất lượng và an toàn lên hàng đầu thì khách hàng nước ngoài cũng như các nước nhập khẩu sẽ từ chối hàng hóa của chúng ta", ông Bình nhấn mạnh.

Ngành hàng sầu riêng đang đứng trước mục tiêu thu về hàng tỷ USD mỗi năm. Để duy trì đà tăng trưởng và thực sự vượt mặt đối thủ Thái Lan, sự chuyển dịch từ "lượng" sang "chất" là yếu tố quyết định. Việt Nam không chỉ cần mở rộng diện tích mà phải tập trung vào khâu chế biến sâu và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững để bảo vệ "báu vật" nông sản này trước những biến động khó lường của thị trường toàn cầu.