VCCI chỉ ra nghịch lý: Hơn 50% doanh thu tư nhân vào bất động sản, tài chính, chế tạo dưới 10%

Khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam tiếp tục mở rộng quy mô sau gần 40 năm Đổi mới, nhưng cấu trúc tăng trưởng đang bộc lộ những điểm nghẽn. Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), hơn 50% doanh thu của 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất đến từ tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo chỉ chiếm dưới 10%.

Cơ cấu này phản ánh một nghịch lý trong phân bổ nguồn lực. Những lĩnh vực mang tính “tài sản” và chu kỳ như bất động sản, tài chính chiếm tỷ trọng lớn, trong khi khu vực sản xuất – nền tảng tạo giá trị gia tăng dài hạn – lại có vai trò hạn chế. Điều này đặt ra rủi ro về tính bền vững của tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Ở góc độ quy mô, khu vực tư nhân vẫn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ. Khoảng 97% doanh nghiệp thuộc nhóm nhỏ và vừa, phần lớn dưới 10 lao động, bên cạnh khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể. Quy mô hạn chế khiến doanh nghiệp khó đầu tư vào công nghệ, R&D và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Hệ quả là mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn thấp. Theo ông Tuấn, tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam có liên kết với chuỗi giá trị quốc tế đang giảm, trong khi năng suất lao động của khu vực ngoài nhà nước vẫn thấp hơn đáng kể so với khu vực nhà nước và FDI.

Bên cạnh đó, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển còn hạn chế, mô hình quản trị gia đình vẫn phổ biến, thiếu minh bạch và chưa tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Những yếu tố này tiếp tục làm suy giảm khả năng tích lũy năng lực nội sinh của khu vực tư nhân.

Từ kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, ông Tuấn cho rằng không có nền kinh tế nào có thể chuyển đổi mô hình tăng trưởng thành công nếu thiếu một khu vực tư nhân đủ lớn và đủ mạnh. Doanh nghiệp phải đạt quy mô nhất định mới có thể đầu tư dài hạn, đổi mới sáng tạo và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, định hướng chuyển dịch trở nên rõ nét. Theo khuyến nghị của Đậu Anh Tuấn, khu vực tư nhân cần giảm dần sự phụ thuộc vào bất động sản và tài chính, đồng thời đẩy mạnh đầu tư vào sản xuất, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Song song với đó là yêu cầu xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ, phát triển thị trường vốn theo chiều sâu và nâng cao năng lực quản trị. Việc thúc đẩy quốc tế hóa cũng được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị khu vực.

Ở cấp độ chính sách, vai trò của Nhà nước cần chuyển từ can thiệp trực tiếp sang kiến tạo môi trường cạnh tranh, bảo vệ quyền tài sản và hỗ trợ hình thành năng lực nội sinh. Đây được xem là điều kiện cần để khu vực tư nhân phát triển bền vững và đóng vai trò dẫn dắt.

Nhìn tổng thể, khu vực tư nhân đã trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, nhưng vẫn đang ở giai đoạn “lớn nhanh nhưng chưa mạnh”. Bài toán đặt ra không chỉ là gia tăng số lượng, mà là hình thành một lớp doanh nghiệp có năng lực công nghệ, đủ sức dẫn dắt ngành và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.