Trung Quốc âm thầm gom quặng sắt giữa lúc ngành thép giảm tốc

Theo số liệu mới nhất, Trung Quốc sản xuất 86,63 triệu tấn thép trong tháng 4/2026, giảm 2,8% so với cùng kỳ năm trước và là mức thấp nhất của riêng tháng 4 kể từ năm 2018. Tính chung 4 tháng đầu năm, sản lượng thép của nước này đạt khoảng 331 triệu tấn, giảm hơn 4%.

Nguyên nhân không quá khó lý giải khi thị trường bất động sản Trung Quốc tiếp tục trầm lắng, trong khi xuất khẩu thép cũng suy yếu. Trong tháng 4, lượng thép xuất khẩu giảm 9%, còn khoảng 9,5 triệu tấn. Tính chung từ đầu năm, xuất khẩu thép giảm gần 10%.

Tuy nhiên, trái ngược với đà giảm của ngành thép, nhập khẩu quặng sắt – nguyên liệu quan trọng nhất của ngành – lại tăng mạnh. Trong 4 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 418,6 triệu tấn quặng sắt, tăng 8% so với cùng kỳ. Riêng tháng 4, lượng nhập khẩu đạt gần 104 triệu tấn và giới phân tích dự báo tháng 5 vẫn sẽ duy trì quanh vùng này.

Một trong những lý do quan trọng là hoạt động tái tích trữ nguyên liệu. Theo SteelHome, lượng quặng tồn kho tại các cảng Trung Quốc hiện đang ở gần mức cao kỷ lục, khoảng 160 triệu tấn. Thông thường, tồn kho quặng sẽ tăng vào đầu năm rồi giảm dần khi bước vào mùa xây dựng cao điểm. Tuy nhiên, năm nay lượng tồn kho vẫn duy trì rất cao dù sản lượng thép đã suy yếu đáng kể.

Điều này cho thấy các nhà máy thép và thương nhân Trung Quốc có thể đang chủ động tích trữ nguyên liệu giữa bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng bất ổn, đặc biệt sau căng thẳng liên quan Iran và nguy cơ gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz.

Bên cạnh yếu tố ngắn hạn, thị trường cũng đang chứng kiến một thay đổi mang tính cơ cấu dài hạn trong ngành thép Trung Quốc. Theo dữ liệu của MySteel, sản lượng quặng sắt nội địa của Trung Quốc tiếp tục giảm nhẹ trong nhiều năm gần đây. Trong 4 tháng đầu năm 2026, sản lượng quặng nội địa giảm thêm 1% sau khi đã giảm gần 3% trong năm 2025.

Không chỉ giảm về sản lượng, chất lượng quặng trong nước của Trung Quốc cũng thấp hơn đáng kể so với quặng nhập khẩu. Quặng nội địa thường chỉ chứa khoảng 20-30% hàm lượng sắt, trong khi quặng nhập khẩu từ Australia hay Brazil có hàm lượng lên tới 60-65%. Điều đó đồng nghĩa các doanh nghiệp Trung Quốc phải tiêu tốn nhiều năng lượng và chi phí hơn để xử lý quặng trong nước.

Trong bối cảnh giá quặng sắt toàn cầu vẫn dao động tương đối ổn định quanh vùng 100-110 USD/tấn suốt nhiều tháng qua, nhập khẩu trở thành lựa chọn kinh tế hơn đối với nhiều nhà máy thép. Giới phân tích cho rằng nếu xu hướng suy giảm sản lượng quặng nội địa tiếp tục kéo dài, Trung Quốc sẽ ngày càng phụ thuộc lớn hơn vào nguồn quặng nhập khẩu, ngay cả khi tăng trưởng sản lượng thép không còn mạnh như trước.

Diễn biến này cũng cho thấy ngành thép Trung Quốc đang chuyển từ giai đoạn tăng trưởng nóng sang giai đoạn tái cơ cấu, nơi ưu tiên không còn nằm ở sản lượng tuyệt đối mà là hiệu quả sản xuất, chất lượng nguyên liệu và khả năng đảm bảo an ninh nguồn cung trong dài hạn.