Margin lập đỉnh, tiền vay không còn rẻ

Theo số liệu tổng hợp đến cuối quý I/2026, dư nợ margin toàn thị trường đạt khoảng 405.000 tỷ đồng, tăng thêm khoảng 13.000 tỷ đồng chỉ sau một quý. Đây là mức cao nhất trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam. Con số này phản ánh quy mô thị trường đã thay đổi đáng kể so với nhiều năm trước. Số lượng nhà đầu tư tăng mạnh, thanh khoản duy trì ở mức cao và năng lực tài chính của các công ty chứng khoán cũng được cải thiện đáng kể sau nhiều đợt tăng vốn.

Ở góc độ tích cực, margin là một phần tất yếu của thị trường vốn hiện đại. Công cụ này giúp gia tăng sức mua, cải thiện thanh khoản và tạo thêm nguồn lực cho hoạt động đầu tư. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, điều đáng chú ý hiện nay không nằm ở việc dư nợ margin đạt kỷ lục mà nằm ở chi phí sử dụng đòn bẩy.

Nếu như giai đoạn 2020-2021, nhà đầu tư được hưởng lợi từ môi trường lãi suất thấp thì hiện nay mặt bằng lãi suất cho vay ký quỹ đã tăng đáng kể. Từ đầu năm 2026, nhiều công ty chứng khoán đã điều chỉnh lãi suất margin lên vùng 13-14%/năm. VPS hiện áp dụng mức lãi suất phổ thông khoảng 14%/năm. Vietcap duy trì mức khoảng 13%/năm trong khi TCBS áp dụng mức 13,5%/năm đối với nhiều sản phẩm phổ thông.

Theo đó, để sử dụng margin hiệu quả, nhà đầu tư không chỉ cần cổ phiếu tăng giá mà còn phải tạo ra mức sinh lời đủ lớn để bù đắp chi phí vốn. Đây cũng là lý do nhiều tổ chức vẫn giữ quan điểm thận trọng dù dư nợ margin tiếp tục gia tăng.

Trong báo cáo gần đây, Chứng khoán MB (MBS) cho rằng áp lực điều chỉnh của thị trường có thể còn kéo dài trong những tuần đầu tháng 6 khi thanh khoản suy giảm và dòng tiền chưa thực sự lan tỏa. Theo MBS, VN-Index thậm chí có thể kiểm định lại vùng hỗ trợ 1.800 điểm trước khi xuất hiện những tín hiệu tích cực hơn từ bức tranh kinh tế và kết quả kinh doanh bán niên.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư Chứng khoán An Bình (ABS), cũng cho rằng nhà đầu tư chưa nên vội vàng gia tăng vị thế mua mới khi xu hướng thị trường vẫn đang nghiêng về nhịp điều chỉnh và thanh khoản chưa cải thiện rõ rệt. Những nhận định này cho thấy dòng tiền lớn vẫn đang duy trì sự thận trọng bất chấp quy mô đòn bẩy trên thị trường liên tục tăng lên.

Một yếu tố khác cần theo dõi là mức độ tập trung của dư nợ margin. Theo thống kê, 10 công ty chứng khoán có dư nợ margin lớn nhất hiện quản lý hơn 254.000 tỷ đồng, tương đương hơn 61% tổng dư nợ toàn thị trường. Trong đó, TCBS dẫn đầu với khoảng 44.000 tỷ đồng, tiếp theo là SSI với 36.000 tỷ đồng, VPBankS với 35.000 tỷ đồng và VPS khoảng 29.000 tỷ đồng.

Dữ liệu cũng cho thấy một số công ty chứng khoán đang tiến gần giới hạn cho vay theo quy định. Tỷ lệ dư nợ margin trên vốn chủ sở hữu của HSC đạt khoảng 195,4%, KBSV đạt 184%, MBS đạt 177,6% và Mirae Asset đạt 167,9%.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng quy mô margin cao chưa đồng nghĩa với rủi ro hệ thống. Điều quan trọng hơn là chất lượng tài sản bảo đảm, mức độ tập trung của dư nợ và khả năng quản trị rủi ro của từng công ty chứng khoán.

Trong báo cáo về thị trường Việt Nam, FTSE Russell đánh giá cao những cải thiện gần đây liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường, cơ chế giao dịch và lộ trình nâng hạng. Điều này đồng nghĩa cùng với việc mở rộng quy mô thị trường, các tiêu chuẩn về minh bạch, quản trị và kiểm soát rủi ro cũng sẽ ngày càng được chú trọng hơn.

Đối với nhà đầu tư, bối cảnh hiện nay có lẽ đòi hỏi một cách tiếp cận khác với giai đoạn tiền rẻ trước đây. Khi lãi suất margin phổ biến ở mức 13-14%/năm, hiệu quả đầu tư không còn phụ thuộc đơn thuần vào việc sử dụng nhiều đòn bẩy hơn mà phụ thuộc vào khả năng lựa chọn cổ phiếu, kiểm soát danh mục và quản trị rủi ro.

Dư nợ margin kỷ lục cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đã bước sang một quy mô mới. Nhưng khi tiền vay không còn rẻ, bài toán lớn nhất có lẽ không còn là vay được bao nhiêu mà là sử dụng đòn bẩy như thế nào để không biến lợi nhuận kỳ vọng thành rủi ro thực tế.