Chính phủ đề xuất 7 nhóm chính sách sửa đổi Luật Đất đai

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, chiều 28/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết Chính phủ đã thống nhất 7 nhóm chính sách làm cơ sở sửa đổi toàn diện Luật Đất đai năm 2024.

Trọng tâm đầu tiên là đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tích hợp, số hóa và đơn giản hóa, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc sửa đổi cũng hướng đến nâng cao chất lượng quy hoạch, kiểm soát chặt điều chỉnh quy hoạch và ưu tiên quỹ đất cho hạ tầng, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế cùng các động lực tăng trưởng mới.

Nhóm chính sách thứ hai tập trung hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch. Dự thảo sẽ làm rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất, đồng thời hoàn thiện cơ chế khai thác quỹ đất, trụ sở dôi dư và ưu tiên quỹ đất cho giáo dục, y tế, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê cùng các lĩnh vực ưu tiên phát triển.

Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư, đồng thời rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng. Cơ chế linh hoạt cũng được bổ sung đối với các dự án trọng điểm, cấp bách hoặc trường hợp có sự đồng thuận cao của người dân.

Một thay đổi lớn về tư duy được đặt ra là chuyển từ "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất". Theo đó, người có đất bị thu hồi phải được bảo đảm nơi ở mới và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Ở nhóm chính sách về tài chính đất đai, Chính phủ định hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển. Giá đất do Nhà nước quyết định sẽ dựa trên hệ thống dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch, đồng thời tăng cường điều tiết địa tô chênh lệch, kiểm soát đầu cơ và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Đối với quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, dự thảo hướng tới khơi thông nguồn lực thông qua mở rộng cơ chế khai thác không gian đa chiều, không gian trên cao, lấn biển, thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai và phát triển thị trường quyền sử dụng đất. Đồng thời, cơ chế quản lý cũng sẽ được bổ sung đối với một số loại đất và mô hình phát triển mới.

Hai nhóm chính sách còn lại tập trung vào cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai. Chính phủ sẽ hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp giấy chứng nhận, đơn giản hóa thủ tục hành chính gắn với phân cấp, phân quyền, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại và khắc phục tình trạng đất bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả.

Đề nghị làm rõ căn cứ thu hồi đất và cơ chế xác định giá đất

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất về sự cần thiết và tính cấp bách của việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, song đề nghị làm rõ căn cứ bổ sung các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với các dự án đầu tư kinh doanh mới.

Ủy ban cũng đề nghị quy định rõ tiêu chí xác định các dự án thuộc diện thu hồi đất trong trường hợp thật sự cần thiết; đồng thời rà soát kỹ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi hoàn tất phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Theo cơ quan thẩm tra, đây là chính sách tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và có ảnh hưởng lớn đến dư luận xã hội.

Để bảo đảm quyền lợi của người bị thu hồi đất, cơ quan thẩm tra đề xuất nghiên cứu bổ sung các điều kiện như phải phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; có phương án tạm cư và cam kết về mức bồi thường, hỗ trợ trước khi thực hiện thu hồi đất.

Đối với chính sách về tài chính đất đai, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế thể chế hóa các nghị quyết của Trung ương về điều tiết và quyết định giá đất; đồng thời nghiên cứu cơ chế xác định giá đất phục vụ sản xuất, kinh doanh theo hướng hợp lý, tách bạch giữa công cụ định giá đất để quản lý nguồn lực với chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm bảo đảm an sinh, quyền lợi của người dân.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các định hướng lớn và sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Đất đai năm 2024 nhằm tạo nền tảng thể chế đồng bộ, giải phóng nguồn lực, thu hút đầu tư và thúc đẩy mô hình phát triển mới. Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về các định hướng chính sách sửa đổi luật tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vào đầu tháng 8/2026.