20 năm tới, Cảnh báo của Elon Musk: Khi AI thống trị lao động, con người còn lại gì?

Trong nhiều cuộc phỏng vấn và phát biểu công khai, tỷ phú Elon Musk liên tục đưa ra dự báo gây tranh cãi về tương lai lao động: trí tuệ nhân tạo và robot sẽ đạt tới trình độ có thể thay thế gần như toàn bộ công việc mà con người đang đảm nhiệm. Theo Musk, cả lao động trí óc lẫn chân tay đều có thể được máy móc thực hiện với hiệu suất cao hơn, ổn định hơn và chi phí thấp hơn.

Tỷ phú ElonMusk.

Theo Reuters, Musk không mô tả kịch bản này như một viễn cảnh tận thế, mà là sự dịch chuyển mang tính cấu trúc của xã hội. Khi AI có thể viết mã, sáng tác nội dung, thiết kế sản phẩm, vận hành nhà máy và tham gia vào các quyết định phức tạp, khái niệm “việc làm” theo nghĩa truyền thống sẽ buộc phải thay đổi. Con người, theo ông, có thể không còn cần làm việc chỉ để kiếm sống.

Tuy nhiên, điều Musk lo ngại không phải là việc con người trở nên dư thừa, mà là khả năng thích nghi trước một thế giới nơi máy móc vượt trội về năng lực xử lý. Trả lời CNBC, ông cho rằng thách thức lớn nhất của kỷ nguyên AI là nguy cơ con người bị tụt lại nếu tiếp tục bám vào những kỹ năng dễ bị tự động hóa.

Theo lập luận của Musk, AI đặc biệt mạnh ở các tác vụ được định nghĩa rõ ràng, có dữ liệu đầy đủ và mục tiêu cụ thể. Trong khi đó, con người vẫn giữ lợi thế ở những lĩnh vực đòi hỏi hiểu biết bối cảnh xã hội, đạo đức và khả năng đánh giá giá trị dài hạn. Vai trò của con người sẽ dịch chuyển từ “người thực thi” sang “người định hướng”, đặt mục tiêu, giám sát và quyết định khi nào không nên giao quyền cho máy móc.

Từ góc nhìn này, Musk nhiều lần nhấn mạnh một kỹ năng cốt lõi mà mọi cá nhân cần có để “miễn nhiễm” với nguy cơ bị thay thế: tư duy phản biện gắn với khả năng học hỏi liên tục. Trong một thế giới nơi AI liên tục được nâng cấp, lợi thế không nằm ở việc làm nhanh hay làm nhiều hơn máy móc, mà ở khả năng đặt câu hỏi đúng và thích nghi với thay đổi.

Các nhà phân tích công nghệ được Reuters dẫn lời cho rằng quan điểm của Musk phản ánh một xu hướng đang hình thành rõ rệt. Khi AI ngày càng đảm nhận nhiều công việc mang tính lặp lại hoặc có quy trình rõ ràng, giá trị của con người sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực học lại, tái định vị bản thân và tư duy độc lập. Những cá nhân không cập nhật kỹ năng hoặc không hiểu công nghệ có nguy cơ bị gạt ra bên lề thị trường lao động.

Ngay cả Musk, người đứng sau nhiều doanh nghiệp công nghệ tiên phong, cũng kêu gọi xã hội chuẩn bị cho các hệ quả dài hạn của AI, từ giáo dục đến an sinh. Theo ông, hệ thống giáo dục cần chuyển trọng tâm từ đào tạo nghề cụ thể sang rèn luyện tư duy, sáng tạo và khả năng liên kết kiến thức liên ngành – những yếu tố khó bị máy móc thay thế trong ngắn hạn.

Từ cảnh báo của Elon Musk, có thể thấy câu hỏi “con người còn lại gì khi AI thống trị lao động” không có câu trả lời đơn giản. Tương lai đó không chỉ phụ thuộc vào tốc độ phát triển của công nghệ, mà còn vào cách con người chuẩn bị cho sự thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, giá trị của con người có thể không nằm ở việc làm thay máy móc, mà ở việc hiểu, kiểm soát và định hướng công nghệ phục vụ những mục tiêu dài hạn của xã hội.